Το σίγουρο είναι ότι τα 16 χρόνια της διακυβέρνησής του ο Viktor Orbán δεν υπήρξε για κανέναν αδιάφορος, καταφέρνοντας να έχει, μεταξύ άλλων, ταυτοχρόνως την εύνοια και των ΗΠΑ και της Ρωσίας, αλλά και της Κίνας που, επενδύοντας αρκετά στη χώρα, την κατέστησε εφοδιαστικό κόμβο της στην Ευρώπη!
Η οικονομική κρίση, η κόπωση από την πολυετή διακυβέρνηση και η θέληση για αλλαγή δεν θα ήσαν αρκετές από μόνες του για να επιτευχθεί το αποτέλεσμα της 12ης Απριλίου.
Ο νικητής Péter Magyar για περισσότερο από είκοσι χρόνια και μέχρι το 2024 υπήρξε συνεργάτης του Viktor Orbán και σύζυγος Υπουργού του. Η καταγγελία της σκανδαλώδους απονομής χάριτος σε πρόσωπο καταδικασμένο για “σεξουαλική κακοποίηση” (μετωνυμία της παιδεραστίας) ήταν η εκκίνησή του. Συνέχισε υποσχόμενος να εκριζώσει τη διαφθορά και τις καταχρήσεις στις οποίες είχε υποπέσει μια ολιγαρχία που μέχρι πρότινος συγκροτούσε το δικό του πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Ο σαραντατετράχρονος Péter Magyar (Tisza), που, όντας μεγαλοαστικής προέλευσης, είναι κάθε άλλο παρά «ένας» από τους εκλογείς του υποσχέθηκε, κοντά σε άλλα, να απομακρύνει τη χώρα του από τη Μόσχα και να την προσεγγίσει στις Βρυξέλλες (και στα “παγωμένα” τους κονδύλια).
Μένει να το δούμε.
Αυτό όμως που ήδη βλέπουμε είναι ότι τόσο αυτοί που χαίρονται όσο και αυτοί που θλίβονται από την αλλαγή της 12ης Απριλίου στην Ουγγαρία το κάνουν για λάθος λόγους.
Η Ουγγαρία δεν άλλαξε σελίδα. Άλλαξε μόνο σελιδοδείκτη.

Ενώ όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο Ιράν και στον Λίβανο, το Ισραήλ συνεχίζει το έργο εποικισμού της Δυτικής Όχθης. Το Υπουργικό Συμβούλιο Ασφαλείας φέρεται να ενέκρινε κρυφά τη δημιουργία 34 νέων παράνομων εποικισμών: η απόφαση, η οποία αρχικώς παρέμεινε απόρρητη, αναφέρθηκε από διάφορα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης, αφού ο στρατιωτικός λογοκριτής ενέκρινε τη δημοσίευσή της. Πρόκειται για τον υψηλότερο αριθμό εποικισμών που έχει εγκρίνει οποιαδήποτε Κυβέρνηση σε μία μόνο φορά, ανεβάζοντας σε 103 τον αριθμό των εποικισμών που έχει εγκρίνει η κυβέρνηση Νετανιάχου στα τρεισήμισι χρόνια της τελευταίας θητείας της. Ένας εξαιρετικά υψηλός -και άνευ προηγουμένου αριθμός-, αν σκεφτεί κανείς ότι στα 30 χρόνια που μεσολάβησαν από την υπογραφή των Συμφωνιών του Όσλο, το 1993, έως την ανάληψη της εξουσίας από την τρέχουσα κυβέρνηση, το Ισραήλ είχε εγκρίνει επίσημα μόνο έξι νέους αποικισμούς!

Σύμφωνα με τον κατάλογο που δημοσίευσε το i24 News, 10 από τους 34 εποικισμούς αποτελούν ήδη υπάρχοντα προκεχωρημένα φυλάκια, τα οποία είναι παράνομα ακόμη και σύμφωνα με την ισραηλινή νομοθεσία, αλλά τώρα θα νομιμοποιηθούν… αναδρομικά. Οι υπόλοιποι 24, αντίθετα, δεν έχουν ακόμη κατασκευαστεί. Σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, όλοι οι ισραηλινοί εποικισμοί στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη είναι παράνομοι.

Ο χαρακτήρας της απόφασης έθεσε ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια της διαδικασίας. Οι συνεδριάσεις του υπουργικού συμβουλίου ασφαλείας είναι πράγματι απόρρητες και, στην περίπτωση αυτή, δεν εκδόθηκε καμία άμεση επίσημη ανακοίνωση από την πλευρά της Κυβέρνησης. Η επιβεβαίωση της συνεδρίασης και της έγκρισης των εποικισμών αναφέρθηκε μόλις στις 9 Απριλίου από τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης. Σύμφωνα με ορισμένες δημοσιογραφικές αναλύσεις, η μη δημοσίευση φέρεται να συνδέεται με διπλωματικές εκτιμήσεις, ιδίως με την επιθυμία να αποφευχθούν εντάσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια της πρόσφατης φάσης των συγκρούσεων, ιδίως αυτών με το Ιράν.

Το κύμα νέων παράνομων εποικισμών συμβαδίζει με την αύξηση των βιαιοπραγιών των εποίκων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, οι οποίες φαίνεται να έχουν τον ίδιο στόχο: την προσάρτηση του εδάφους και τον εκτοπισμό του αυτοχθόνου πληθυσμού του. Εάν η επέκταση των οικισμών υπήρξε κεντρική πολιτική των διαδοχικών ισραηλινών κυβερνήσεων από το 1967 (έτος έναρξης της κατοχής της Δυτικής Όχθης), είναι αναμφισβήτητη η σημαντική ενίσχυση που γνώρισε υπό την ηγεσία της συμμαχίας του Νετανιάχου. Επί του παρόντος, υπάρχουν περίπου 144 εποικισμοί –χωρίς να υπολογίζονται τα παράνομα προκεχωρημένα φυλάκια– που έχουν εγκριθεί τόσο από την κυβέρνηση όσο και από τη Διοίκηση Πολιτικών Υποθέσεων. Ο αριθμός αυτός θα ανέλθει σε 235 εάν και οι 103 νέοι εποικισμοί που έχουν εγκριθεί από την παρούσα κυβέρνηση τελικά λάβουν άδεια.

Σύμφωνα με την ισραηλινή οργάνωση Yesh Din, η έγκριση των νέων εποικισμών αποσκοπεί στην προώθηση μιας «εθνοκάθαρσης» της Δυτικής Όχθης: το σχέδιο του υπουργού Οικονομικών Smotrich φέρεται να είναι να «ωθήσει τους Παλαιστινίους σε μικρούς, πυκνοκατοικημένους θύλακες στην Ζώνη Α». Μια άλλη ισραηλινή οργάνωση, η Peace Now, κατηγόρησε την Κυβέρνηση ότι προσπαθεί να δημιουργήσει όσο το δυνατόν περισσότερα «τετελεσμένα γεγονότα» πριν από τις επόμενες εκλογές.

Ένα ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο στοιχείο αφορά την ανάπτυξη των υποδομών. Σύμφωνα με πηγές που αναφέρθηκαν από το i24 News, η Κυβέρνηση φέρεται να έχει προγραμματίσει την κατασκευή υδραυλικών και ηλεκτρικών υποδομών για τους νέους οικισμούς πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι πολιτικές άδειες. Αυτό το βήμα, σύμφωνα με οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, θα συνέβαλε στην εδραίωση των οικιστικών δομών, χωρίς καν να έχουν εγκριθεί προηγουμένως από διοικητική άποψη.

Οι περιοχές που εμπλέκονται δεν είναι περιθωριακές: χάρτες και δημοσιογραφικές αναλύσεις δείχνουν μια ευρεία κατανομή των εποικισμών σε ολόκληρη τη Δυτική Όχθη, συμπεριλαμβανομένων περιοχών του βορρά κοντά σε παλαιστινιακά κέντρα όπως η Jenin, η οποία θα βρεθεί στην ουσία περικυκλωμένη από 6 νέους εποικισμούς. Ο στόχος φαίνεται να είναι ο περαιτέρω κατακερματισμός της παλαιστινιακής εδαφικής συνέχειας, απομονώνοντας πόλεις και χωριά μεταξύ ισραηλινών οικισμών και υποδομών, προκειμένου να δημιουργηθεί μια νέα πολιτική γεωγραφία που θα εξαλείψει για πάντα –όπως ισχυρίζεται ο Smotrich– την ιδέα ενός παλαιστινιακού κράτους.

Σε πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο, το σχέδιο των εποικισμών εντάσσεται σε μια ευρύτερη οπτική που προωθούν ορισμένοι εκπρόσωποι της Κυβέρνησης και περιφερειακοί ηγέτες. Σε άλλη περίπτωση, ο υπουργός Ενέργειας Eli Cohen και Yossi Dagan, επικεφαλής του Περιφερειακού Συμβουλίου της Σαμαριάς στη Δυτική Όχθη, ανακοίνωσαν τη δημιουργία μιας τεχνικής ομάδας εργασίας για την προώθηση της κατασκευής υδραυλικών και ηλεκτρικών υποδομών για τους νέους οικισμούς που εγκρίθηκαν από την Κυβέρνηση πέρυσι. Τόσο ο Cohen όσο και ο Dagan δήλωσαν ότι η νέα αυτή εξέλιξη αποτελεί μέρος ενός προγράμματος που ξεκίνησε το 2022 με στόχο να προσελκύσει ένα εκατομμύριο Ισραηλινούς στην περιοχή, στο βόρειο τμήμα της Δυτικής Όχθης, έως το 2050, όπου σήμερα κατοικούν περίπου 49.000 Ισραηλινοί.

Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των IDF εξέφρασε ανησυχίες, όχι για τη νομιμότητα των εν λόγω επιχειρήσεων, αλλά για κινδύνους σχετικούς με την ασφάλεια του Ισραήλ: σύμφωνα με την εφημερίδα Ynet, ο στρατιωτικός υπογράμμισε τη δυσκολία που θα φέρει στον στρατό το αυξανόμενο επιχειρησιακό βάρος για την προστασία των νέων οικισμών, ενώ βρίσκεται ήδη υπό πίεση λόγω της διαχείρισης των περιφερειακών και εσωτερικών εντάσεων.

Η καταδίκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν άργησε να έρθει, υπογραμμίζοντας την παρανομία της ισραηλινής απόφασης να ιδρύσει νέους οικισμούς και αναφέρει ότι αυτή η επιλογή θέτει σε σοβαρό κίνδυνο «τις προοπτικές ειρήνης και τη λύση των δύο κρατών». Σε δελτίο τύπου καλεί την ισραηλινή Κυβέρνηση να ανακαλέσει αυτές τις αποφάσεις, να τηρήσει τις υποχρεώσεις της σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και να προστατεύσει τον παλαιστινιακό πληθυσμό των κατεχόμενων εδαφών. Κουβέντες τις οποίες μέχρι σήμερα έχουν ακολουθήσει ελάχιστες πράξεις, ενώ η γενοκτονία στη Γάζα συνεχίζεται και η εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη προχωρά όλο και πιο γρήγορα.

(με πληροφορίες από διεθνή μέσα ενημέρωσης)

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ

Πρέπει κατ’ αρχάς να θυμηθούμε ότι μαζί με το 1ο Μνημόνιο-ΔΝΤ (23-04-10) για την οικονομία, με την κ. Διαμαντοπούλου στην ηγεσία του ΥΠΠΘ, ήρθε το εκπαιδευτικό Μνημόνιο, η έκθεση του ΟΟΣΑ για την ελληνική εκπαίδευση (OECD, 2011).

Είχαν προηγηθεί τα ΔΕΠΣ-ΑΠΣ και τα νέα βιβλία με το βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού της κ. Ρεπούση.

Τα Αγγλικά δεν έγιναν επίσημη γλώσσα της χώρας, όπως θα ήθελε η κ. Διαμαντοπούλου, αλλά η κ. Κεραμέως τα εισήγαγε στην εκπ/ση από το νηπιαγωγείο.

Το φιλόδοξο σχέδιο να εξοπλιστούν όλα τα σχολεία με διαδραστικούς πίνακες ώστε το μάθημα να γίνεται με τα νέα αναλυτικά προγράμματα μέσω ηλεκτρονικών συνδέσμων και χωρίς βιβλία έμεινε και αυτό ανεκπλήρωτο  καθώς η οικονομική χρεοκοπία δεν  το επέτρεψε λόγω κόστους. Ήταν τη χρονιά που έγιναν τα μαθήματα από φωτοτυπίες, χωρίς βιβλία.

Στην έκθεση – μνημόνιο του ΟΟΣΑ πειθάρχησαν όλοι οι υπουργοί που ακολούθησαν με τρεις από αυτούς θαμώνες του φόρουμ του Νταβός.

Δεν πήραν τα funds τα σχολεία μα, αλλά εκατοντάδες σχολεία έκλεισαν και οι μαθητές στοιβάχτηκαν στις αίθουσας διδασκαλίας.

Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΧΘΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ

Μπορεί όπως και πριν 40 χρόνια, όταν εισήλθα στην δημόσια εκπαίδευση, τα αιτήματα των γονέων (Α.Σ.Γ.Μ.Ε.) στις ανακοινώσεις τους να μιλούν για τη χρόνια υποχρηματοδότηση, τα παλιά και κακοσυντηρημένα σχολικά κτίρια, τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και η ΔΟΕ  να συνεχίζει τον αγώνα της ενάντια στην αξιολόγηση.

Όμως με μια πιο προσεκτική ματιά θα διαπιστώσουμε ότι το σχολείο έχει αλλάξει.

Και ο πιο ανυποψίαστος παρατηρητής των πολιτικών που εφαρμόζονται στη δημόσια εκπαίδευση θα συμφωνούσε σε τρεις βασικές κατευθύνσεις της κυρίαρχης εκπαιδευτικής πολιτικής.

• Πρώτον, στον ριζικό μετασχηματισμό του αξιακού, παραδοσιακού και ιδεολογικού προσανατολισμού του δημόσιου σχολείου.
• Δεύτερον, στην αμφισβήτηση του δημόσιου σχολείου ως αναφαίρετο κοινωνικό δικαίωμα των πολιτών.
• Τρίτον, στην είσοδο του ψηφιακού κόσμου και της Τεχνικής.

Όμως η ίδια η κοινωνία έχει μεταμορφωθεί και είναι φυσικό αυτό να έχει συμπαρασύρει  μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς.  Οι μαθητές που έρχονται στο σχολείο του διευρυμένου ωραρίου είναι τα παιδιά των εργαζόμενων γονέων του 13ώρου. Όταν επιστρέφουν στο σπίτι τους για να συναντήσουν τους γονείς τους μετά το ολοήμερο ή και το μελετητήριο, αν δεν ακολουθεί και κάποια σχολική δραστηριότητα, ξένες γλώσσες, γυμναστήριο κ.λ.π. θα συναντηθούν με τους κατάκοπους γονείς τους. Λογικό για την εποχή μας, η διαφυγή για γονείς και μαθητές να γίνει μέσω των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης.

Αυτή είναι η νέα «ευτυχιοκρατία», το νέο σύστημα που μας έχει επιβληθεί. Έτσι παιδιά και γονείς είμαστε εθισμένοι στην ευτυχία της ντοπαμίνης των like. Ο θαυμαστός νέος ψηφιακός κόσμος της απόλυτης απομόνωσης που ποτέ δεν σε ακυρώνει, η διαφυγή στον εικονικό κόσμο της άμεσης επιβράβευσης. (ΜΙΣΕΑ – ΧΑΞΛΕΥ)

Παραγνωρίζουμε βέβαια, ότι ο άνθρωπος μέχρι την εποχή μας ήταν κοινωνικό – σχεσιακό ον και μέσω της σχέσης του κατακτούσε την αυτοεκτίμηση, την ντοπαμίνη που σήμερα αναζητούμε ολημερίς στο διαδίκτυο.

Οι περισσότεροι μαθητές μας έχουν εθιστεί στο διαδίκτυο με αποτέλεσμα, όχι μόνο ο εγκέφαλός τους να υπερφορτώνεται και να οδηγούνται σε νευρική κόπωση, αλλά και να προγραμματίζονται έτσι ώστε να μην εκτιμούν τις καθημερινές ανθρώπινες εμπειρίες με τον τρόπο που συνέβαινε στο παρελθόν. Εκπαιδεύονται, να ψάχνουν την γρήγορη ευχαρίστηση, να μην σκέπτονται, να μην αντέχουν τη “βαρεμάρα”!

Το μάθημα στην αίθουσα διδασκαλίας την επόμενη ημέρα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πώς να ανταγωνιστεί ο δάσκαλος την επιβράβευση των like;

Δυστυχώς, η ψηφιακή προσκόλληση έχει επιβάλει και στο σχολείο τον κανόνα της συνεχούς επιβράβευσης στη διδακτική.

Πώς θα μάθεις όμως αν δεν επισημανθεί το λάθος;

Τα παιδιά του διαδικτύου εθισμένα στην εικόνα, μισούν το κείμενο, ακόμη και ένας καλός μαθητής θεωρεί επώδυνη την υποχρέωση της ανάγνωσης μιας ολόκληρης σελίδας κειμένου και ιδίως την άσκηση στον γραπτό λόγο. Κάθε χρόνο οι εκπαιδευτικοί «νερώνουν», απλουστεύουν την ύλη ακόμη περισσότερο. Αναζητούν βιβλία μάλλον για απρόθυμους αναγνώστες παρά τα κλασικά αναγνώσματα που συνηθίζαμε στο παρελθόν. Τα βιβλία, σχολικά και εξωσχολικά, έχουν γεμίσει με εικόνες που πρέπει να μοιάζουν με τη ψηφιακή οθόνη. Χρησιμοποιούμε έντυπα φύλλα με ασκήσεις και σύντομες απαντήσεις και αποφεύγουμε το γράψιμο εκθέσεων. Καταφεύγουμε όλο και περισσότερο σε οπτικοακουστικά μέσα. Η προσοχή των μαθητών διασπάται εύκολα. Πρέπει ο δάσκαλος να εφευρίσκει συνεχώς νέες τεχνικές για να κερδίσει την προσοχή τους.
Τα παιδιά μας άλλαξαν γιατί εμείς δεν τους δείξαμε τον δρόμο. Μας παρατηρούν αναποφάσιστους και τα παραδώσαμε στην νταντά του διαδικτύου.

Όμως και οι γονείς έχουν αλλάξει. Ο Βασίλης Καραποστόλης (ΝΕΑ 18.11.2023) ισχυρίζεται ότι οι καιροί άλλαξαν, σήμερα οι γονείς μπροστά στα παιδιά τους μασάνε τα λόγια τους. Διακατέχονται από τον φόβο μήπως κάνουν κάποιο ασυγχώρητο λάθος. Διστάζουν να πουν στο ανήλικο τι είναι ωφέλιμο και τι βλαβερό. Συνέπεια όλων αυτών είναι οι γονείς να αποσύρονται από τις ευθύνες τους. Είναι ένας τρόμος που το παιδί τον διαβάζει στην όψη και στη συμπεριφορά τους, και που αμέσως τους δίνει το δικαίωμα να τους απαντήσει με την πιο τυφλή, την πιο πεισματάρικη ανυπακοή…

Ποιος θα αναλάβει λοιπόν το δύσκολο έργο; Το σχολείο.

Πράγματι, αυτό έκανε μέχρι πριν λίγα χρόνια. Παρά τις ελλείψεις παρά τις προκαταλήψεις, μάθαιναν στο παιδί τι σημαίνει να τηρεί κανόνες, να πειθαρχεί σε προγράμματα, να ξέρει πότε να μιλάει και πότε όχι.
Όμως αυτή η αγωγή αποδείχτηκε, και ήταν ως ένα βαθμό, καταπιεστική.

Ο κορυφαίος Γάλλος παιδίατρος Aldo Naouri, ενθαρρύνει τους γονείς να αναλάβουν χωρίς φόβο το ρόλο του καθοδηγητή. Ο Ναουρί σε συνέντευξή του στο περιοδικό Le Point, επισημαίνει:
Στην εποχή μας έγινε το πέρασμα από την κοινωνία της στερήσεως σε μία κοινωνία της αφθονίας.
Το μήνυμα της καταναλωτικής κοινωνίας και των ίδιων των γονέων είναι: “όχι μόνο μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά όπως και εμείς, έχεις δικαίωμα σε όλα”.
Και στην επισήμανση του δημοσιογράφου ότι αυτό δεν αφορά τις μη προνομιούχες γειτονιές, απαντά:
Προέρχομαι και εγώ από την μιζέρια, από την οποία κατάφερα να βγω και δεν είμαι ο μόνος από την γενιά μου. Μεγάλωσα όμως σε μία εποχή που το μήνυμά της ήταν:
“Δεν μπορείς να τα έχεις όλα, αλλά μπορείς να αγωνιστείς για να έχεις όσο το δυνατόν περισσότερα”. Αυτό που είναι φοβερό, είναι να μεγαλώνεις στη στέρηση και η κοινωνία να σε κάνει να πιστεύεις ότι έχεις δικαίωμα για τα πάντα. Είναι κάτι που μπορεί να σε τρελάνει.

ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΠΡΑΤΙΣΜΟΣ – Η ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΣΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Οι πολιτικές στην δημόσια εκπαίδευση στη χώρα μας και σε όλο τον δυτικό κόσμο έχουν έντονη την νεοφιλελεύθερη σφραγίδα των ισχυρών της Αγοράς.

Το κράτος έχει λόγο ύπαρξης μόνο στον βαθμό που γίνεται μηχανισμός επιβολής της παγκοσμιοποίησης. Η πολιτισμική διαφορετικότητα μετατρέπεται σε «πολιτισμική ομογενοποίηση».

Έννοιες όπως η ευελιξία, η καινοτομία, η ανταγωνιστικότητα, η παραγωγικότητα, η αποτελεσματικότητα που κυριαρχούν στο σύγχρονο εργαλειακό λόγο των οικονομιών της γνώσης αποτελούν και γλωσσάρι στην επικοινωνία και στη βασική εκπαίδευση.

Θύμα του σχολείου οι παραδοσιακές αξίες της εκπαίδευσης.
Η αποστολή του σχολείου κατά κύριο λόγο συνίσταται στην κατασκευή αποτελεσματικών, ευέλικτων, εργαζομένων για τον ανταγωνιστικό κόσμο της αγοράς. Συντελείται αποικιοποίηση του νου, των ηθών και των εθίμων (Χολουιν).

Επιχειρείται να επιβληθεί μια «πολιτισμική αλλαγή» που σηματοδοτεί «το τέλος του κοινωνικού ανθρώπου» και την αντικατάστασή του από τον «άνθρωπο των κοινωνικών δικτύων».

Οι κοινωνικές σχέσεις αντικαθίστανται από τις «διαδικτυακές σχέσεις»

 και ο κοινωνικός χώρος από τον «κυβερνοχώρο».

Οι κοινωνίες δίνουν την θέση τους στις «μετά – ανθρώπινες κοινωνίες» και ο άνθρωπος στον «μετά – άνθρωπο», δηλαδή στον μη κοινωνικό άνθρωπο. Ένα «αποΪστορικοποιημένο κατασκεύασμα», που χωρίς σταθερά σημεία αναφοράς είναι απόλυτα χειραγωγήσιμο από το διευθυντήριο της παγκοσμιοποίησης.

Το κρυφό αναλυτικό πρόγραμμα και ο βομβαρδισμός “καινοτόμων προγραμμάτων” και δράσεων αποδυναμώνουν την παιδαγωγική διαδικασία μέσα στην τάξη.  Ο εκπαιδευτικός περιορίζεται στον ρόλο του εμψυχωτή, του χειριστή παιχνιδομηχανών, του παιδοφύλακα και του διαχειριστή συγκρούσεων.

ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ – ΤΟ ΤΕΧΝΟΠΩΛΕΙΟ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ

Μετά την αποδόμηση, τον εποικοδομητισμό, (κονστρουκτιβισμό) ακολουθεί η ψηφιακή μεταμόρφωση του σχολείου, το «τεχνοπώλειο», όπως το αναφέρει ο Νιλ Πόστμαν .

Έτσι γεννήθηκε η πρακτική της ρομποτικής και επιπλέον ξεκίνησε η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών για την εισαγωγή του σχολείου στο πνεύμα της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Καμία ανησυχία για τους μεταρρυθμιστές στις προειδοποιήσεις ότι με τη χρήση μηχανών τεχνητής νοημοσύνης ουσιαστικά εκχωρούμε νοητικές λειτουργίες μας στο μηχάνημα για να κάνουμε τη δική μας ζωή πιο εύκολη, χωρίς να αναρωτιόμαστε τι σημαίνει να έχουμε ρομπότ που θα σκέφτονται πια για μας.

Τι θα σήμαινε αυτό για την κατάσταση του ίδιου του ανθρώπινου εγκεφάλου, και πόσο μάλλον όταν αυτό θα ξεκινά από τα πρώτα χρόνια της γνωστικής και ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του παιδιού;

Σε συνέντευξη στο Βήμα της Κυριακής 16/11/2025 ο Γουέιν Χολμς καθηγητής και κάτοχος έδρας στην   UNESCO στην ηθική της ΤΝ και εκπαίδευσης παρατηρεί ότι οι νέοι από ψηλότερα και κοινωνικό – οικονομικά στρώματα συνεχίζουν να έχουν πρόσβαση σε ανθρώπους δασκάλους, αλλά πολλοί μη προνομιούχοι, ειδικά στον Παγκόσμιο Νότο ή σε αναπτυσσόμενες χώρες,  αναγκάζονται να τα βγάλουν πέρα μόνο με υπολογιστές. Έχω βρεθεί σε πολλές τάξεις με 30 λάπτοπ και 30 παιδιά που αγνοούν το ένα το άλλο και τον δάσκαλο.

Η μετατροπή της μαθησιακής διδασκαλίας σε τεχνοεκπαίδευση ακυρώνει το έργο όλων των μεγάλων παιδαγωγών και ψυχολόγων όπως των Πιαζέ, Βιγκότσκι, Φρέιρε, Ροτζερς, Ντιούι, Μπρούνερ…Κατ’ αυτούς η οποία έννοια της μάθησης νοείται ο άμεση σχέση με την ενεργή αλληλεπίδραση με το περιβάλλον (Πιαζέ) και με το άλλο πρόσωπο.

Εκπλήσσει δε, η παραίνεση της Παγκόσμιας Τράπεζας στην αναγκαιότητα της επιστροφής στην εποχή του συμπεριφορισμού.

“… Οι συμπεριφορικές αναλύσεις έχουν δείξει ότι οι αλλαγές που είναι σαφείς, εφικτές και ανταποδοτικές αυξάνουν την πιθανότητα επιτυχούς υιοθέτησης εφαρμογής και η τεχνική νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί για την εφαρμογή αυτών των αναλύσεων”.
Οι απαραίτητες παιδαγωγικές αρχές της νεωτερικότητας, διδακτική πράξη ως πράξη αυτονομίας, ελευθερίας, αυτοσχεδιασμού προσαρμοζόμενη στα προβλήματα ή τα θέματα στα οποία βρίσκεται αντιμέτωπος ο εκπαιδευτικός στην τάξη του, το απρόβλεπτο, η “παρέκκλιση” από το προκαθορισμένο , σύμφωνα με το  προσχεδιασμένο με τη βοήθεια της μηχανής πρότζεκτ  θεωρείται ‘μη αποτελεσματικό”.

ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΜΕ…

Δεν μπορεί να λειτουργήσει το σχολείο αγνοώντας το περιβάλλον γύρω του στον τοπικό, αλλά και στον παγκόσμιο χώρο.
Η εποχή, το παγκόσμιο χωριό δεν μας επιτρέπει την επιστροφή σε μορφές εθνικής πολιτικής για την εκπαίδευση που επινοήθηκαν τον 18ο και τον και τον 19ο αιώνα.
Όμως, πρέπει να αντισταθούμε σε ότι ταυτίζεται με τον λεγόμενο εκσυγχρονισμό όταν ταυτίζεται με τον εκδυτικισμό ή την McDonald-ποίηση του κόσμου. Για να υπάρξει το δημοκρατικό σχολείο του 21ου αιώνα είναι αναγκαίο με σεβασμό στον εθνικό πολιτισμό να κατανοηθεί η παγκόσμια διάσταση της ανθρώπινης δράσης με σκοπό να αναχαιτιστεί ο αχαλίνωτος και ασύδοτος καπιταλισμός της άναρχης αγοράς και η συνεχής αποπολιτικοποίηση που προωθεί ο νεοφιλελεύθερος οικουμενισμός. Οι κοινωνίες με τους οργανωμένους φορείς, ιδιαίτερα η παιδαγωγική κοινότητα έχει χρέος να αντισταθεί στην εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης.

Η πολιτικοποίηση του όρου «χώρα» σημαίνει ότι ο Τόπος δεν βιώνεται από τον λαό του, από τους πολίτες του, απλά σαν χώρος διαχείρισης, σαν οικόπεδο και αποικία, σαν κόμβος διεθνών δυνάμεων, σαν αποθήκη εμπορευμάτων και περιττών ανθρώπων – αλλά ως Πατρίδα με νόημα και αξιοπρέπεια, ως Τόπος ιστορίας και πολιτισμού, αγώνων και παρακαταθηκών, ως Σημείο ειρήνης, ανθρωπιάς και αλληλεγγύης. (ΡΟΥΝΤΙ  ΡΙΝΑΛΝΤΙ)

Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στην Παγκόσμια Τράπεζα, τον ΟΟΣΑ, τις “δεξαμενές σκέψης” και τους γκουρού της αγοράς να επιβάλλουν στα σχολεία μας τη ρητορική τους,  την αποικιοποίηση του φαντασιακού του νέου ανθρώπου, την κατασκευή του καταναλωτή και όχι του πολίτη.
Ας μην ξεχνάμε ότι η παιδεία είναι ένα δημόσιο αγαθό, ότι τα σχολεία δεν μπορεί να λειτουργούν με μοναδικό άξονα την κερδοφορία αγνοώντας εντελώς τους παράγοντες κοινωνική δικαιοσύνη και μορφωτικός ρόλος.
Με την ελπίδα ότι θα ξαναγίνει σχολείο με κυρίαρχη τη μορφωτική παιδαγωγική του διάσταση, οφείλουμε να ξαναδώσουμε στο σχολείο τη χαμένη του ταυτότητα, να ξαναποκτήσει το κύρος ενός θεσμού όπου οικοδομείται πάνω στις ιδέες της ποιοτικής δημοκρατίας, της κοινωνικής ευημερίας, της ανθρώπινης αλληλεγγύης και του αγώνα για την ανακάλυψη της αλήθειας και του νοήματος της ζωής.
Όπως έλεγε ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά (1295 β40),

 “μέγιστον δε πάντων […] προς το διαμένειν τας πολιτείας […] το παιδεύεσθαι προς τας πολιτείας” .

Πηγή: Γερομοριάς

Η ομιλία εκφωνήθηκε στα πλαίσια του 2ου συνεδρίου “Το υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας στην τροχιά του 21ου αιώνα – Η Ελλάδα που χάνεται – Η Ελλάδα που θέλουμε!”. «Τα μεγάλα ζητήματα της εκπαίδευσης» – Σάββατο 22 Νοεμβρίου

Μιλώντας για την Αποκέντρωση: Διάγνωση ή… Ιατροδικαστική Έκθεση;

του Δημήτρη Φάρου

Το να γράψει κανείς σήμερα για την ανάγκη της αποκέντρωσης στην Ελλάδα δεν ξέρω αν αποτελεί διάγνωση προβλήματος ή… έκθεση ιατροδικαστή! Από τη μια, πρόκειται για μία κρίσιμη παράμετρο που τέμνει οριζόντια κάθε πτυχή της ζωής του Έθνους, υλική αλλά και άυλη. Και από την άλλη, είναι τόσες πολλές και βαθιές οι παρενέργειες που ήδη έχει προκαλέσει το αθηνοκεντρικό μας μοντέλο στο συλλογικό μας βίο, που πραγματικά δεν ξέρει κανείς αν όντως έχουμε πια το χρόνο και τις δυνάμεις να τις αναστρέψουμε και να τις θεραπεύσουμε…

Ας δούμε, όμως, γιατί είναι απαραίτητο, έστω και τώρα, την ύστατη ώρα, να ξεκινήσει μία σοβαρή συζήτηση περί αποκέντρωσης στην Ελλάδα: Πρώτα-πρώτα, με τον μισό πληθυσμό της Ελλάδας να βρίσκεται στην Περιφέρεια Αττικής (τη στιγμή που η μέση αναλογία στην Ε.Ε. ανάμεσα στην μητροπολιτική περιοχή των πρωτευουσών και το συνολικό πληθυσμό της κάθε χώρας κυμαίνεται από 1/8 ως 1//6), είναι αδύνατον να μιλάμε σοβαρά για παραγωγική ανασυγκρότηση της ελληνικής οικονομίας. Η κεντρομόλος δομή που δημιούργησε η αστυφιλία της δεκαετίας του ’60 στην Αθήνα οδήγησε στο σημερινό στρεβλό παραγωγικό μοντέλο στον οποίο δεσπόζει ένας παρασιτικός και κρατικοδίαιτος – και όλο και περισσότερο … «ευρωδίαιτος» λόγω των ποικίλων κοινοτικών κονδυλίων – τομέας «υπηρεσιών», χωρίς μεγάλη πραγματική εγχώρια προστιθέμενη αξία. Τα χαρακτηριστικά αυτά εμπεδώνουν τελεσίδικα την οικονομική εξάρτηση της χώρας από τον διεθνή παράγοντα και τα κέντρα της παγκοσμιοποίησης και, ταυτόχρονα, εμποδίζουν τη διαμόρφωση μίας υγιούς συνείδησης στους πολίτες, οι οποίοι προσαρμόζονται σε αυτή την οικονομικά «ετερόφωτη» πραγματικότητα. Η αντιμετώπιση του δημογραφικού, που απειλεί την ίδια την ύπαρξη του Ελληνισμού, προϋποθέτει, επίσης, μία γενναία και δραστική πολιτική αποκέντρωσης. Η αναζωογόνηση της υπαίθρου είναι η μόνη λύση και για την αντιμετώπιση της λαθρομετανάστευσης, τη στιγμή, μάλιστα, που τεχνηέντως προβάλλεται το αντίθετο. Ακόμη πιο σημαντικό είναι να συνειδητοποιηθεί πως η παραγωγική ανασυγκρότηση της Ελλάδας περνά από την αποκέντρωση των παραγωγικών της συντελεστών προς τη Μακεδονία και τη Θράκη, με ανάλογα οικονομικά, επιχειρηματικά, φορολογικά και άλλα κίνητρα. Η μετατόπιση του οικονομικού «πνεύμονα» της χώρας από την Αττική στον άξονα της Εγνατίας αλλά και στο Αιγαίο αποτελεί μονόδρομο για την υγιή ανάπτυξης της βιομηχανίας, της γεωργίας και της αλιείας, τομείς στους οποίους πρέπει να αναπτύξουμε συγκριτικό πλεονέκτημα αν θέλουμε να ξεφύγουμε από τον φαύλο κύκλο της εξάρτησης και του παρασιτισμού. Όμως, μέσα από το αθηνοκεντρικό κράτος αναπαράγεται όχι μόνο η οικονομική αλλά και η πολιτισμική εξάρτηση. Η Αθήνα αποτελεί έναν παθητικό δέκτη της παγκοσμιοποίησης αλλά και αναμεταδότη αυτής στην υπόλοιπη Ελλάδα, καθώς οι άλλες μεγάλες πόλεις της χώρας μοιραία ακολουθούν το πρότυπό της, λόγω του υπερβολικά μεγάλου πληθυσμιακού, οικονομικού και πολιτικού της βάρους – και, σε κάθε περίπτωση, όχι παραγωγός αυτόχθονος πολιτισμού. Η αντίσταση στην άνωθεν επιβολή του εθνομηδενισμού προέρχεται από όσα αντανακλαστικά έχουν απομείνει στους άρριζους, πλέον, κατοίκους της πρωτεύουσας του υδροκέφαλου κράτους μας (και των περιφερειακών πόλεων που μιμητικά κινούνται στον αστερισμό της). Ο Έλληνας, και δη ο Αθηναίος, απρόσωπο «υποπροϊόν» της εσωτερικής μετανάστευσης, αντιστέκεται μόνο χάρη στις αναμνήσεις από τις παραδόσεις των πάλαι ποτέ ζωντανών κοινοτήτων στις οποίες ζούσαν οι πρόγονοί του. Ο αθηνοκεντρισμός, όμως, έχει αντίκτυπο και στη νοηματοδότηση της εθνικής μας συνείδησης, καθώς συμβολικά υποβαθμίζει την ελληνιστική και βυζαντινή μας κληρονομιά. Προσανατολίζει, έτσι, την ταυτότητά μας μόνο στην κλασσική αρχαιότητα και, μάλιστα, στην εκδοχή που επικράτησε στη Δύση. Ο προσανατολισμός αυτός δεν έχει μόνο άυλες συνέπειες, αλλά γεννά και γεωπολιτικές περιπλοκές καθώς αντανακλάται στις προτεραιότητες της εξωτερικής μας πολιτικής. Το είδαμε αυτό ανάγλυφα στην περίπτωση του Μακεδονικού και της αλαζονείας με την οποία επιβλήθηκε, παρά τη θέληση του Ελληνικού Λαού, η Συμφωνία των Πρεσπών. Επιπλέον, ο αθηνοκεντρισμός του «η Κύπρος κείται μακράν» τείνει πλέον να αφορά και το Καστελόριζο και, γενικότερα, αυτά τα ίδια τα κυριαρχικά μας δικαιώματα στο Αιγαίο. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, που «θέρισε» όλες σχεδόν τις εξωελλαδικές νευρικές απολήξεις του Ελληνισμού, ήρθε η μεταπολεμική αστυφιλία για να «μαντρώσει» τους Έλληνες στον αθηναϊκό «πυρήνα», αφήνοντας στην ενδοελλαδική περιφέρεια ένα κενό που, δυστυχώς, δεν θα περιμένει για πολύ εμάς να το ξανακαλύψουμε, αλλά, αντίθετα, θα δελεάζει άλλους να εποφθαλμιούν την κρατική μας επικράτεια… Αν το δούμε και ευρύτερα γεωπολιτικά, ο αθηνοκεντρισμός αποκόπτει τη χώρα από τον γεωγραφικό της περίγυρο, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο για τους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς του Ερντογάν αλλά και άλλων «παικτών» στα Βαλκάνια, στη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο και, γενικά, σε όλη την εξωελλαδική περιφέρεια, όπου για χιλιετίες δραστηριοποιείται και αναπτύσσει σχέσεις ο Ελληνισμός. Παράλληλα, ενισχύει υπέρμετρα την εξάρτηση από τον ευρωατλαντικό παράγοντα, μειώνοντας τη δυνατότητα ανάπτυξης πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Σήμερα, οι πιο ζωτικές μας δυνάμεις συνωστίζονται στο μέρος όπου κάποτε υπήρχε η ενδοξότερη «πόλη – κράτος», με συνέπεια να κινδυνεύουμε να γίνουμε «κράτος – πόλη» και, ακόμη, χειρότερα, να μετατραπούμε από «έθνος – κράτος» σε ένα άχρωμο αθηναϊκό «πόλη – έθνος» με μόνη ταυτότητα την παγκοσμιοποίηση. Μόνη διέξοδος από το τέλμα είναι να χαράξουμε και να εφαρμόσουμε με συνέπεια μία σοβαρή και τολμηρή πολιτική αποκέντρωσης. Το χρωστάμε απέναντι στο παρελθόν του Ελληνισμού να του δώσουμε ένα βιώσιμο και αξιοπρεπές μέλλον. Αλλά οι όποιες λύσεις πρέπει να γίνουν πράξη ΑΜΕΣΑ – ειδάλλως, πολύ σύντομα, κείμενα σαν αυτό ή και άλλα, πολύ αρτιότερα και καλύτερα, δεν θα αποτελούν (όπως γράψαμε και στην αρχή) διάγνωση αλλά ιατροδικαστική έκθεση για τις αιτίες θανάτου του συλλογικού μας πτώματος…

της Λιλής Μαρτίνου

Από τους πίνακες του Εντ Χόπερ που απεικόνιζε ιδανικά μοναχικούς πότες και αποξενωμένους ανθρώπους στον αστικό ιστό, έως τα 100 χρόνια μοναξιάς του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες που εξερευνά την έννοια της μοναξιάς σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, αλλά και τον πεσιμισμό του Καρυωτάκη που μιλά για τη μοναξιά της ρουτίνας και του καθωσπρεπισμού ή τον Καβάφη που προσεγγίζει πιο υπαρξιακά μια τόσο ανθρώπινη κατάσταση, η μοναξιά δεν αποτελεί απλώς μία «μούσα» της Τέχνης, αλλά και ένα μεγάλο ρεαλιστικό κοινωνικό πρόβλημα που εξαπλώνεται με μορφή επιδημίας και καταλήγει σε οικονομική εκμετάλλευση και κέρδος για τους ισχυρούς του πλούτου.

Ο κόσμος θα έχει γα..θεί πέρα για πέρα την ημέρα που οι άνθρωποι θα ταξιδεύουν στην πρώτη θέση και η λογοτεχνία στο βαγόνι με τα εμπορεύματα. Είχε φύγει μακριά της, προσπαθώντας να την βγάλει από το μυαλό του, όχι μόνο με την απόσταση, αλλά και με μια απερίσκεπτη ορμή, που οι σύντροφοι του έπαιρναν για τόλμη. Αλλά όσο περισσότερο βούταγε την εικόνα της στη λάσπη του πολέμου τόσο περισσότερο ο πόλεμος έμοιαζε με την Αμαράντα.

Έτσι,είχε βασανιστεί στην εξορία, ψάχνοντας να βρει τρόπο να τη σκοτώσει με τον ίδιο το θάνατό του. Έσκαψε τόσο βαθιά στα αισθήματα του και αναζητώντας το συμφέρον, συνάντησε τον έρωτα, γιατί προσπαθώντας να την κάνει να τον αγαπήσει, κατέληξε να την αγαπήσει αυτός.

Τη συνάντησε στην εικόνα που πλημμύριζε την ίδια την τρομερή του μοναξιά. Μετά από τόσα χρόνια θάνατο, ήταν τόση η λαχτάρα για τους ζωντανούς, τόσο πιεστική η ανάγκη για συντροφιά, τόσο τρομακτική η προσέγγιση σε εκείνον τον άλλο θάνατο που υπάρχει μέσα στο θάνατο, που ο Προυδένσιο Αγκιλάρ είχε φτάσει να αγαπήσει τον χειρότερο εχθρό του.

(Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκεζ, 100 χρόνια μοναξιάς)

Το ήξερες ότι η μοναξιά σου, αυτές οι στιγμές που μετράς με ατελείωτο κενό μέσα στην ψυχή σου, για κάποιους άλλους μεταφράζεται σε κέρδη και πλουτισμό; Αυτό που βιώνεις ως άδειες ώρες και ψυχική φθορά, κάπου αλλού γίνεται εκατομμύρια δολάρια και ευρώ: σε εφαρμογές γνωριμιών, ρομπότ συντροφιάς και τεχνητούς φίλους που υπόσχονται να γεμίσουν τα «σκοτάδια» σου, αλλά και στη φαρμακοβιομηχανία που δημιουργεί υποκατάσταση «ευτυχίας» για να μην αντιλαμβάνεσαι και συνειδητοποιείς τη θλίψη σου και τη μοναξιά σου.

Η μοναξιά για δεκαετίες θεωρούταν προσωπικό πρόβλημα, πλέον όμως αναγνωρίζεται ως κρίση δημόσιας υγείας – και ταυτόχρονα ως νέο οικονομικό πεδίο εκμετάλλευσης. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η κοινωνική απομόνωση και η έλλειψη σχέσεων ευθύνονται για 871.000 πρόωρους θανάτους ετησίως παγκοσμίως, επηρεάζοντας μετρήσιμα τη σωματική και ψυχική υγεία, την παραγωγικότητα και την κοινωνική συνοχή.

Η μοναξιά ως επιδημία του 21ου αιώνα

Η μοναξιά
η μοναξιά μας λέω. Για τη δική μας λέω
είναι τσεκούρι στα χέρια μας
που πάνω από τα κεφάλια σας γυρίζει γυρίζει, γυρίζει, γυρίζει.

(Κατερίνα Γώγου)

Η επιστήμη πλέον τεκμηριώνει ότι η μοναξιά είναι το νέο «κάπνισμα» της εποχής μας. Μελέτες δείχνουν ότι αυξάνει τον κίνδυνο καρδιοπαθειών, Αλτσχάιμερ, καρκίνου και πρόωρου θανάτου έως και 26%, προκαλώντας στο σώμα τις ίδιες βιολογικές αντιδράσεις με τη χρόνια φλεγμονή. Οι κοινωνικά απομονωμένοι άνθρωποι εμφανίζουν υπερδραστήρια γονίδια φλεγμονής, χαμηλότερη ανοσολογική άμυνα και είναι πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη.

Η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας ενέκρινε το 2025 ψήφισμα που αναγνωρίζει την «κοινωνική σύνδεση» ως παράγοντα υψίστης σημασίας για την παγκόσμια υγεία. Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ιαπωνία δημιούργησαν Υπουργεία Μοναξιάς, ενώ πολλές ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία, Ισπανία, Ολλανδία, Δανία) έχουν θεσπίσει εθνικές στρατηγικές για την καταπολέμησή της.

Η αιτία δεν είναι μόνο ψυχολογική: είναι και οικονομική, πολιτισμική και τεχνολογική. Η ψηφιοποίηση της ζωής, η απομακρυσμένη εργασία, η αστικοποίηση και η γήρανση του πληθυσμού δημιουργούν συνθήκες απομόνωσης ακόμη και σε φαινομενικά «συνδεδεμένες» κοινωνίες.

Ελλάδα: οι δεσμοί που αντέχουν, αλλά στενεύουν και φέρνουν μοναξιά

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ «Social Connections and Loneliness» (2025), η Ελλάδα εμφανίζει ισχυρούς αλλά περιορισμένους κοινωνικούς δεσμούς. Οι οικογένειες παραμένουν πηγή στήριξης, αλλά η εξωοικογενειακή κοινωνικότητα μειώνεται δραματικά.

Μόλις 4 στους 10 Έλληνες συναντούν φίλους ή συγγενείς καθημερινά (κάτω από τον μέσο όρο ΟΟΣΑ – 6 στους 10).
Το 8–9% δηλώνει ότι νιώθει μόνιμη μοναξιά (έναντι 6% του μέσου όρου).
Οι άνεργοι και τα άτομα με χαμηλό εισόδημα είναι διπλάσιες φορές πιο πιθανό να βιώνουν απομόνωση.
Το 11% των ηλικιωμένων δεν συναντά ποτέ φίλους μέσα σε έναν χρόνο.
Το 85% δηλώνει ότι έχει κάποιον να στηριχθεί σε ώρα ανάγκης – αλλά βρίσκεται κάτω από το 90% του μέσου όρου ΟΟΣΑ.

Η πανδημία επιδείνωσε την κατάσταση: οι Έλληνες νιώθουν λιγότερο υποστηριζόμενοι, ενώ οι νεότερες γενιές αναφέρουν αυξημένα συναισθήματα αποξένωσης. Η οικονομική επισφάλεια, οι χαμηλοί μισθοί, το υψηλό κόστος ζωής και η εργασιακή εξάντληση αποδεικνύονται παράγοντες-κλειδιά της απομόνωσης.

Ο εγκέφαλος «πονά» από τη μοναξιά

Και τότε δίνομαι στο έγκλημα της μοναξιάς,
που χρόνια τώρα μέσα μου το ετοιμάζω,
και πια δεν έχει ουράνιο φεγγοβόλημα,
δεν έχει πια παιδικές χορωδίες,
μονάχα μια προσπάθεια για σπασμούς,
νυχτερινά χαρτονομίσματα τσαλακωμένα.

(Ντίνος Χριστιανόπουλος, Το έγκλημα της μοναξιάς, Ξένα γόνατα,1994)

Σε μοριακό επίπεδο, η μοναξιά μεταβάλλει το ανθρώπινο γονιδίωμα. Οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Brigham Young της Georgia κατέδειξαν ότι η κοινωνική απομόνωση ενεργοποιεί τα ίδια κυτταρικά μονοπάτια που προκαλούν οξειδωτικό στρες και χρόνια φλεγμονή.

Ο ψυχολόγος Steve Cole διαπίστωσε ότι τα μονοκύτταρα των μοναχικών ανθρώπων είναι πιο «ανώριμα» και φλεγμονώδη, προκαλώντας αλυσιδωτές βλάβες στο ανοσοποιητικό. Ο πόνος της μοναξιάς λειτουργεί σαν βιολογικό σήμα κινδύνου – όπως η πείνα ή η δίψα.

Μας ωθεί να αναζητήσουμε σύνδεση, όμως σε έναν κόσμο διαρκούς άγχους, αυτός ο μηχανισμός έχει διαστραφεί: πολλοί απομονώνονται ακόμη περισσότερο για να προστατευτούν, εγκλωβιζόμενοι σε έναν φαύλο κύκλο.

Όταν η μοναξιά γίνεται επιχείρηση

Η μοναξιά είναι μια στενή παραλία με σβησμένα φανάρια,
η ατελεύτητη σιωπή, η αφώτιστη-μια παγίδα.
Η μοναξιά είναι ο άνθρωπος. Ερημικός,ακατανόητος,
ανερμήνευτος, καθώς ο θεός.

(Ο. Μ. Παναγιωτόπουλος, Μοναξιά)

Στον αντίποδα της κρίσης, αναδύεται μια νέα βιομηχανία πλουτισμού: η «loneliness economy». Οι εταιρείες πουλούν συντροφιά, αλληλεπίδραση και «κοινωνικότητα» σε συσκευασία app ή συνδρομής. Από τα bots φιλίας τεχνητής νοημοσύνης μέχρι τα «φιλικά» ρομπότ ηλικιωμένων, όλα υπόσχονται να απαλύνουν το κενό — με το αζημίωτο.

Η αγορά εικονικών συντρόφων ΑΙ αναμένεται να αγγίξει τα 140,7 δισ. δολάρια έως το 2030 (Grand View Research).
Οι εφαρμογές γνωριμιών υπολογίζεται να φτάσουν τα 17,2 δισ. δολάρια την ίδια χρονιά.
Η παγκόσμια αγορά κατοικίδιων εκτινάσσεται στα 427 δισ. δολάρια ως το 2032.
Ολόκληρες επιχειρήσεις δημιουργούν «φίλους προς ενοικίαση», online κοινότητες και ψυχολογικά avatars που ακούν και απαντούν.

Ο οικονομολόγος John Lanerborg εκτιμά ότι η συνολική αξία της «βιομηχανίας απομόνωσης» θα ξεπεράσει τα 500 δισ. δολάρια έως το 2030, «ανάλογα με την πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης».

Από το σαλόνι σου, μια νέα οικονομία γεννιέται

Ξυπνάω τις νύχτες ανήσυχος για κάποιαν απόχρωση του μωβ,
ποτέ όμως για το τι μπορεί να γίνεται στα εμπορεία της Αγοράς.
Αλήθεια, δεν έχω ιδέαν. Ακούω πως έχουν πάντα μεγάλη πέραση
τα δάκρυα και οι αναστεναγμοί (τ’ αντίγραφα, όχι τα πρωτότυπα)
όπως και οι διακυμάνσεις του δολαρίου, ο πληθωρισμός,
οι συναλλαγές των κομμάτων — αλίμονο. Μ’ έφαγε,
όπως τις καρένες των καϊκιών ο αρμόβουρκος, η μοναξιά. Και τα χρόνια περνούν.

(Οδυσσέας Ελύτης, Ιδιωτική Οδός)

Μετά την πανδημία, οι κοινωνικές συμπεριφορές άλλαξαν ριζικά. Ο Economist μιλά πλέον για την «οικονομία της μοναξιάς»: μια καταναλωτική τάση όπου οι άνθρωποι βγαίνουν, ταξιδεύουν και διασκεδάζουν μόνοι.

Οι κρατήσεις solo ταξιδιών στην Airbnb αυξήθηκαν κατά 80% σε έναν χρόνο.
Πάνω από ένας στους τέσσερις Αμερικανούς τρώει όλα τα γεύματά του μόνος.
Οι εταιρείες πολυτελείας καταγράφουν άνοδο 8% στα έσοδά τους, καθώς η μοναχική κατανάλωση στρέφεται σε «premium εμπειρίες» για τον εαυτό.

Η απομόνωση άλλαξε ακόμη και τον τρόπο που ξοδεύουμε: λιγότερες κοινωνικές εξόδους, περισσότερες εσωστρεφείς αγορές, εξατομικευμένες υπηρεσίες και προϊόντα «για ένα άτομο».
Από το «έξω» περάσαμε στο «μαζί μου» -και αυτό έγινε χρυσή ευκαιρία για τα brands.

Και στην Ελλάδα;

Και τώρα ο κήπος και το σπίτι που αντηχούσανε
Απ’ της φωνούλας της την αρμονία
Εσώπασαν τρομαχτικά!
Πριν φύγει ήμουνα ολόχαρος και τώρα
Έμεινα μόνος και μόνος…

(Ερρίκος Ίψεν, Μοναξιά)

Η ελληνική αγορά ακολουθεί. Η αύξηση των μονοπρόσωπων νοικοκυριών, η εργασία εξ αποστάσεως, η ψηφιακή συντροφικότητα και η ζήτηση για υπηρεσίες ψυχικής υγείας διαμορφώνουν νέο πεδίο κατανάλωσης.

Οι εταιρείες wellness, οι πλατφόρμες self-care και οι υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης online έχουν εκτιναχθεί, ενώ τα pet shops, οι dating apps και τα solo ταξιδιωτικά πακέτα πολλαπλασιάζονται. Παράλληλα, η Ελλάδα ανήκει στο top 5 των ευρωπαϊκών χωρών με ταχύτερη αύξηση ατομικής διαβίωσης μετά το 2020.

Ο κοινωνικός αντίλογος: Πολιτικές και πρόληψη

Δώδεκα και μισή. Γρήγορα πέρασεν η ώρα
απ’ τες εννιά που άναψα την λάμπα,
και κάθησα εδώ. Καθόμουν χωρίς να διαβάζω,
και χωρίς να μιλώ. Με ποιόνα να μιλήσω
κατάμονος μέσα στο σπίτι αυτό.
Το είδωλον του νέου σώματός μου,
απ’ τες εννιά που άναψα την λάμπα,
ήλθε και με ηύρε και με θύμησε
κλειστές κάμαρες αρωματισμένες,
και περασμένην ηδονή – τι τολμηρή ηδονή!
Κ’ επίσης μ’ έφερε στα μάτια εμπρός,
δρόμους που τώρα έγιναν αγνώριστοι,
κέντρα γεμάτα κίνησι που τέλεψαν,
και θέατρα και καφενεία που ήσαν μια φορά.

(Κωνσταντίνος Καβάφης, Απ’ τες εννιά)

Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι η αποσύνδεση δεν είναι ατομική ευθύνη, αλλά δομικό πρόβλημα πολιτικής. Η απουσία κοινωνικών υποδομών, οι ανισότητες και η εργασιακή ανασφάλεια ενισχύουν τη μοναξιά.

Οι πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ και τον ΠΟΥ, είναι:

Δημιουργία δημόσιων χώρων κοινωνικοποίησης (πάρκα, βιβλιοθήκες, κοινότητες).
Προγράμματα «community building» για ηλικιωμένους και νέους.
Ψηφιακοί χώροι με ασφαλείς συνθήκες επικοινωνίας.
Τακτική μέτρηση των δεικτών κοινωνικής συνδεσιμότητας ανά χώρα.

Στην Ελλάδα, η ενίσχυση της τοπικής κοινωνικής ζωής, η υποστήριξη της νεολαίας με πολιτικές εργασίας και η δημιουργία δομών αλληλεγγύης είναι τα μόνα αντίβαρα σε μια αποξενωμένη πραγματικότητα.

Υπάρχει και «ωφέλιμη μοναξιά»;

Ναι, δεν είναι η μοναξιά μόνο δηλητήριο… Η μοναξιά από επιλογή, όταν συνοδεύεται από αυτογνωσία και συναισθηματική σταθερότητα, μπορεί να λειτουργήσει θεραπευτικά – να ενισχύσει τη δημιουργικότητα, τη συγκέντρωση, την εσωτερική επαφή.

Όμως η αναγκαστική μοναξιά είναι μια σιωπηλή πανδημία: φθείρει το σώμα, διαλύει την κοινωνία και αποφέρει κέρδη σε λίγους. Η μοναξιά είναι το πιο ακριβοπληρωμένο συναίσθημα του 21ου αιώνα. Η «βιομηχανία της απομόνωσης» υπόσχεται υποκατάστατα συντροφιάς και πουλάει λύσεις για ένα πρόβλημα που, ειρωνικά, η ίδια συντηρεί.

Αν δεν ξαναχτίσουμε κοινότητες, αν δεν ενισχύσουμε τις πολιτικές της συνδεσιμότητας, η επόμενη μεγάλη κρίση δεν θα είναι οικονομική – θα είναι συναισθηματική.

«(Είναι εδώ; Είναι εκεί; Έφυγε; Θα’ ρθει; Πού είναι; Η τελευταία;)

Α! Το δάσος πέρα. Ένα τραπεζάκι κάτω από τ’ απόμερο πεύκο. Και η νύχτα που ερχόταν σιγά σιγά για να μην τη νιώσουμε. Η βοή του βραδινού ανέμου στα κλαδιά. Τα λόγια που έλειπαν. Τα χέρια ωχρά. Τα μάτια και τ’ αστέρια. Μεσάνυχτα. Τίποτε απ’ όλα δεν είχε ειπωθεί.

(Ψέματα; Ψέματα; Παιχνίδι φιλαρέσκειας; Περιέργεια; Εγωισμός;)

Κι άλλοτε η θάλασσα. Τα πλοία που έφευγαν στον ορίζοντα παίρνοντας τα όνειρά μας. Ο φλοίσβος με τις υποσχέσεις του. Εκεί πάνω στο βράχο τ’ άφθονα και ανεξήγητα δάκρυα. Η μοναξιά στο απέραντο. Τα φιλιά. Η ψυχή…

(Τίποτε; Τίποτε; Παιδικότητες; Ρομαντισμός; Αυταπάτη;)».

(Κώστας Καρυωτάκης, Η τελευταία)

Πηγές:

-Social Connections and Loneliness in OECD Countries, © OECD 2025
-Grand View Research
-economist (https://www.economist.com/leaders/2025/11/06/the-rise-of-singlehood-is-reshaping-the-world)

του Κώστα Χατζηαντωνίου

Η κατ’ ουσία διάλυση των Ελληνικών Ταχυδρομείων (αυτό σημαίνει το κλείσιμο 204 καταστημάτων, πολλά εκ των οποίων σε μεγάλες πόλεις, με χιλιάδες ηλικιωμένους να εξαναγκάζονται πλέον σε… ταξίδι για ένα απλό δέμα) είναι ένα σκάνδαλο πολύ πιο αποκαλυπτικό από πολλά που κατά καιρούς απασχολούν την θλιβερή πολιτική μας ζωή. Διότι φωτίζει μία άνευ προηγουμένου νοοτροπία εκποίησης που έχει μετατρέψει τους Πολιτικούς σε Ντήλερς ιδιωτικών συμφερόντων.

Η παρούσα κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός ξεκίνησαν πανίσχυροι την πορεία τους το 2019. Από μια ιδιοτροπία της Ιστορίας που αρέσκεται κάπου-κάπου στα θαύματα της νεκραναστάσεως, το κόμμα του όχι μόνο άντεξε στην χρεωκοπία για την οποία ήταν συνυπεύθυνο αλλά εξήλθε ακόμη πιο ισχυρό, εκμεταλλευόμενο την πείνα της αριστεράς για εξουσία σε συνδυασμό με την ανικανότητά της να την διαχειρισθεί.

Εύκολα φαίνονταν τα πράγματα. Κι όμως. Χρόνο με τον χρόνο, οι κυβερνώντες κατέρχονται ταχύτατα την κλίμακα της αξιοπρέπειας και του κύρους, μαστιζόμενοι από αλλεπάλληλα σκάνδαλα. Ο πρωθυπουργός θα μπορούσε να μείνει αλώβητος από την ανικανότητα των συνεργατών του αν τουλάχιστον είχε ευφυία ανάλογη της τύχης του ή ήθος εφάμιλλο προς την αρχική του πολιτική δύναμη. Δεν έχει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Και για τούτο περιορίστηκε σε τακτικές κινήσεις, με τον κύκλο που σχημάτισε: ένα μέτωπο από εγγόνια ταγματασφαλιτών, κομμουνιστών και φιλελευθέρων τους οποίους μια ιδέα μόνον ενώνει: η εξουσία ως τρόπαιο και ο πλουτισμός, νόμιμος ή παράνομος. Έλειψε η συνείδηση της βαθυτέρας ευθύνης έναντι του έθνους και της ιστορίας.

Κληθείς μετά από μια πενταετία ντροπής να ανοικοδομήσει το κράτος της ισονομίας, επέδειξε μηδενιστική περιφρόνηση προς κάθε κοινωνική ευαισθησία, μολύνοντας ακόμη και την ύψιστη ελληνική αρετή που ορίζεται από την λέξη Αριστεία. Αλλού υπέθαλψε, αλλού υποκίνησε, αλλού ανέχθηκε την παρανομία και τον ωχαδερφισμό, με την μωρή ελπίδα της ακόμη μεγαλύτερης ενίσχυσης της δύναμής του. Η έννοια του κράτους ευτελίστηκε από παλιάτσους τηλεπωλητές με καθημερινές παραστάσεις σε ρόλο υπουργού και ύφος χαμαιτυπείου. Σκανδαλώδεις εκχωρήσεις και αναθέσεις, πολυμελείς και πολυτελείς αποστολές στο εξωτερικό, φατριαστικές διανομές στους κομματικούς φίλους, εξαγορές ιδεολογικών αντιπάλων, πολυειδείς αργομισθίες. Στερημένοι οιασδήποτε ανατάσεως και οποιασδήποτε ιδεολογίας (ουδέ καν δεξιάς, σκοταδιστικής ή νεοφιλελεύθερης όπως κάποιοι νομίζουν) υπήρξαν ένα ακόμη ιστορικό ατύχημα για τη χώρα. Και παρότι ο διεθνής ορίζοντας σκοτεινιάζει και οι κίνδυνοι για την πατρίδα αλλά και για τη δημοκρατία και τον κοινοβουλευτισμό μεγεθύνονται, καμμία ανησυχία δεν έχουν παρά μόνο πώς να καλύψουν τα ίχνη των σκανδάλων και της ανικανότητάς τους.

Ξέρω πως είναι μάταιο να περιμένει κανείς πως θα ζητηθούν ευθύνες από τους αρμόδιους υπουργούς ή τα διοικητικά συμβούλια των ΕΛΤΑ που αφού απέτυχαν να ανασυγκροτήσουν έξι χρόνια τα ταχυδρομεία, τώρα τα διαλύουν. Και μάλιστα με ψέματα ασύστολα αφού όλοι όσοι χρησιμοποιούν για κάποιο λόγο τις υπηρεσίες αυτές γνωρίζουν πως πολλά καταστήματα είχαν τεράστιο κύκλο εργασιών, με “ουρές” δεκάδων μέτρων εξαιτίας του γεγονότος ότι σκοπίμως δεν γίνονταν προσλήψεις, ώστε να κατευθυνθούν αλλού οι “πελάτες” (έτσι μας βλέπουν).

Σε μια ευνομούμενη Πολιτεία η θέση όσων διοικούν τα ταχυδρομεία αλλά και των πολιτικών προϊσταμένων τους θα ήταν στις φυλακές για συνειδητή παραχώρηση δημόσιου πλούτου στις ιδιωτικές ταχυδρομικές εταιρείες. Μάταιος κόπος και να το σκεφτόμαστε. Το γράμμα βέβαια θα το λάβουν. Μα αρκεί αυτό;

Πηγή: από το facebook του συγγραφέα

[Γιατί από τα μέσα ενημέρωσης μάλλον δεν θα πληροφορηθούμε αυτή την προσφώνησή του, στις 18 Οκτωβρίου, προς την Ιταλική Εθνική Συνομοσπονδία εναντίον της τοκογλυφίας].

“Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήρθατε!

Χαιρετίζω τον Πρόεδρο και όλους εσάς που εκπροσωπείτε το Εθνικό Συμβούλιο κατά της Τοκογλυφίας. Ενώνω τη φωνή μου με αυτή των προκατόχων μου για να σας ευχαριστήσω για τη δέσμευσή σας τα τελευταία τριάντα χρόνια στην καταπολέμηση ενός προβλήματος που έχει καταστροφικές επιπτώσεις στις ζωές πολλών ανθρώπων και πολλών οικογενειών.

Το φαινόμενο της τοκογλυφίας υποδηλώνει τη διαφθορά της ανθρώπινης καρδιάς. Είναι μια οδυνηρή και αρχαία ιστορία, που έχει ήδη καταγραφεί στη Βίβλο. Οι προφήτες, μάλιστα, κατήγγειλαν την τοκογλυφία, μαζί με την εκμετάλλευση και κάθε μορφή αδικίας προς τους φτωχούς. Ο προφήτης Ησαΐας, στο όνομα του Κυρίου, θέτει το εξής ερώτημα: «Οὐχὶ τοιαύτην νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξάμην, λέγει Κύριος, ἀλλὰ λύε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει καὶ πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον διάσπα·» (Ησ. 58:6). Πόσο μακριά βρίσκεται ο Θεός από τη στάση που συντρίβει τους ανθρώπους μέχρι του σημείου να τους υποδουλώσει! Είναι μια σοβαρή αμαρτία, μερικές φορές πολύ σοβαρή, επειδή δεν μπορεί να αναχθεί σε ένα απλό λογιστικό ζήτημα. Η τοκογλυφία μπορεί να φέρει κρίση στις οικογένειες, μπορεί να φθείρει το μυαλό και την καρδιά σε σημείο που να οδηγήσει τους ανθρώπους να σκεφτούν την αυτοκτονία ως τη μόνη διέξοδο.

Η αρνητική δυναμική της τοκογλυφίας εκδηλώνεται σε διαφορετικά επίπεδα. Υπάρχει μια μορφή τοκογλυφίας που προφανώς φαίνεται να θέλει να βοηθήσει όσους αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, αλλά σύντομα αποκαλύπτεται για αυτό που είναι: ένα ασφυκτικό βάρος. Οι συνέπειες πληρώνονται ιδιαίτερα από εύθραυστους ανθρώπους, όπως εκείνους που είναι θύματα τζόγου. Ωστόσο, επηρεάζει και εκείνους που πρέπει να αντιμετωπίσουν δύσκολες στιγμές, όπως για παράδειγμα έκτακτη ιατρική περίθαλψη ή απρόβλεπτα έξοδα πέρα από τις δυνατότητές τους ή των οικογενειών τους. Αυτό που αρχικά παρουσιάζεται ως χείρα βοηθείας στην πραγματικότητα γίνεται, μακροπρόθεσμα, ένα μαρτύριο.

Και αυτά συμβαίνουν ακόμη και σε επίπεδο χωρών σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς, τα τοκογλυφικά χρηματοπιστωτικά συστήματα μπορούν να γονατίσουν ολόκληρους λαούς. Ομοίως, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε «εκείνους των οποίων οι τοκογλυφικές και άπληστες συναλλαγές οδηγούν στην πείνα και τον θάνατο των αδελφών τους στην ανθρώπινη οικογένεια» ( Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας, αρ. 2269 ): οι ευθύνες τους είναι σοβαρές και τροφοδοτούν δομές άνομης αμαρτίας.

Τα ίδια ερωτήματα μας έρχονται συνεχώς στο μυαλό. Μήπως αυτό σημαίνει ότι οι λιγότερο χαρισματικοί δεν είναι άνθρωποι; Ή ότι οι αδύναμοι δεν έχουν την ίδια αξιοπρέπεια με εμάς; Μήπως όσοι γεννιούνται με λιγότερες ευκαιρίες έχουν μικρότερη αξία από τους ανθρώπους; Πρέπει να περιοριστούν απλώς στην επιβίωση; Η αξία των κοινωνιών μας και το δικό μας μέλλον εξαρτώνται από τις απαντήσεις που δίνουμε σε αυτά τα ερωτήματα. Είτε θα ανακτήσουμε την ηθική και πνευματική μας αξιοπρέπεια είτε θα πέσουμε σε βόθρο» (Αποστολική Προτροπή, 95).

Γι’ αυτό είναι τόσο πολύτιμη η δράση εκείνων, όπως εσείς, που έχουν δεσμευτεί να αποθαρρύνουν την τοκογλυφία και επιδιώκουν να θέσουν τέλος σε αυτήν την πρακτική. Το έργο σας είναι ιδιαίτερα σύμφωνο με το πνεύμα και την πρακτική του Ιωβηλαίου και δικαίως μπορεί να θεωρηθεί ένα από τα σημάδια ελπίδας που χαρακτηρίζουν αυτό το Άγιο Έτος.

Σκεπτόμενος τις ευαγγελικές ρίζες αυτής της λειτουργίας, θα ήθελα να σας προσκαλέσω να συλλογιστείτε τη στάση του Ιησού απέναντι στον Ζακχαίο, τον επικεφαλής των τελώνων στην Ιεριχώ (βλ. Λουκ. 19:1-10). Ήταν συνηθισμένος στην κακοποίηση, την καταπίεση και τον εκφοβισμό. Ήταν φυσιολογικό για κάποιον σαν αυτόν να εκμεταλλεύεται τη θέση του για να εκμεταλλεύεται τους ανθρώπους και να κερδίζει χρήματα ληστεύοντας τους πιο αδύναμους. Και έτσι ο Ιησούς αναζητά τον Ζακχαίο: τον καλεί και του λέει ότι θέλει να μείνει στο σπίτι του. Και τότε συμβαίνει το αδιανόητο: η γενναιοδωρία του Ιησού ξαφνιάζει εντελώς τον άνθρωπο και τον αφήνει με την πλάτη στον τοίχο. Συνερχόμενος, ο Ζακχαίος συνειδητοποιεί ότι έχει κάνει λάθος και αποφασίζει να του το επιστρέψει «με τόκο»! «Ιδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς, καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλοῦν» ( Λουκ . 19:8). Κανείς δεν του ζήτησε τόσα πολλά, ούτε καν τον Μωσαϊκό νόμο. Αλλά το γεγονός είναι ότι η συνάντησή του με τον Χριστό μεταμόρφωσε την καρδιά του, και τότε όλα άλλαξαν. Μόνο η γενναιοδωρία είναι τόσο αποτελεσματική που μας αποκαλύπτει το νόημα της ανθρώπινης φύσης μας. Όταν επικρατεί η επιδίωξη του κέρδους, οι άλλοι δεν είναι πλέον άνθρωποι, δεν έχουν πλέον πρόσωπο, είναι απλώς αντικείμενα προς εκμετάλλευση· και έτσι καταλήγουμε να χάνουμε τον εαυτό μας και την ψυχή μας. Η μεταστροφή όσων ασχολούνται με την τοκογλυφία είναι εξίσου σημαντική με την εγγύτητα με όσους υποφέρουν από την τοκογλυφία.

Αγαπητοί φίλοι, σας ενθαρρύνω να συνεχίσετε την αποστολή σας, η οποία είναι ακόμη πιο πολύτιμη επειδή εκφράζει μια κοινοτική δέσμευση, υποστηριζόμενη από τους ποιμένες της Εκκλησίας. Προσεύχομαι για εσάς, εμπιστευόμενος σας στη μεσιτεία του Αγίου Αποστόλου Ματθαίου, και σας ευλογώ από καρδιάς. Σας ευχαριστώ”.

[Δελτίο Τύπου της Αγίας Έδρας , 18 Οκτωβρίου 2025]

Η Παθολογία ενός επιτελικού Κράτους

του Δημήτρη Ναπ.Γιαννάτου*

Σε τούτο τον τόπο, ανάμεσα στο Κράτος και στον «Ιδιώτη», γεννήθηκε η κοινότητα και η Δημοκρατία. Εκεί όπου το δικαίωμα του «συνανήκειν» είναι ταυτισμένο με το δικαίωμα του «συναποφασίζειν». «Το Αληθεύειν εστί κοινωνείν», έλεγε ο Ηράκλειτος. Και συμπλήρωνε: «Καθ’ ότι αν κοινωνήσωμεν, αληθεύομεν, α δε αν ιδιάσωμεν, ψευδόμεθα».  Έτσι, λοιπόν, από τον Φεβρουάριο του 2025, ένας (αντικοινωνικός) Νόμος που ψεύδεται, καθώς προσχηματικά, θέλει να «μεταρρυθμίσει» Ψυχική Υγεία και Απεξάρτηση, συγχώνευσε όλα τα Προγράμματα Απεξάρτησης στη χώρα (ΚΕΘΕΑ, 18 ΑΝΩ, ΟΚΑΝΑ, ΙΑΝΟΣ, κ.ά), σ’ ένα νεοπαγές μόρφωμα ονόματι Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (Ε.Ο.Π.Α.Ε)

Την πλούσια αυτή κληρονομιά της ελληνικής κοινότητας που στα χέρια έμπειρων θεραπευτών, μετουσιώθηκε στην ψυχοκοινωνική θεραπευτική ομάδα, ουσιαστικά διέγραψε ένα νομοσχέδιο-αχταρμάς. Τις διαφορετικές προσεγγίσεις στην απεξάρτηση (Θεραπευτικές κοινότητες, ψυχοθεραπευτικές ομάδες στο Ε.Σ.Υ, χορήγηση υποκατάστατων, μείωση βλάβης, κ.ά), που λειτουργούσαν σε αποτελεσματικό επίπεδο —σύμφωνα με ευρωπαϊκές μελέτες— κατάφερε ο πρόσφατος Νόμος να τις απονευρώσει για να τις προσφέρει μακροπρόθεσμα, θυσία στην ιδιωτικοποίηση του κέρδους και την οικονομίστικη διαχείριση των εξαρτημένων, ως νούμερα και στατιστικές.

Αυτό το πολιτισμικό-ανθρωπιστικό παράδειγμα της κοινοτικής φροντίδας, καταστρέφεται. Η ίδια η Δημοκρατία. Και αυτό αφορά ολόκληρη τη χώρα και τους πολίτες της. Επάξια η «μεταρρύθμιση» αυτή μπορεί να φέρει τον τίτλο της πολιτισμικής καταστροφής. Επιπλέον είναι μια πρόχειρη συνένωση, χωρίς όρια και ρυθμίσεις που ουσιαστικά καταστρέφει, κατακερματίζοντας και σχετικοποιώντας τις θεραπευτικές τάσεις που θέλει να συντονίσει.

Η ψυχική υγεία μετατρέπεται σταδιακά από πεδίο θεραπείας σε πεδίο επιβολής και κερδοσκοπίας. Οι εξαρτημένοι δεν προσεγγίζονται ως πρόσωπα με ανάγκη φροντίδας και ένταξης, αλλά ως «περιπτώσεις» που πρέπει να καταγραφούν, να κατηγοριοποιηθούν, να ενταχθούν σε προγράμματα «αποδοτικότητας» με δείκτες επιτυχίας που υπηρετούν πολιτικούς και οικονομικούς/εμπορευματικούς στόχους.

Οι εργαζόμενοι στους χώρους απεξάρτησης και ψυχικής υγείας από θεραπευτές, γίνονται εκτελεστικά όργανα ενός συστήματος που διατάζει, ελέγχει, επιτηρεί και προφέρει νέες αγορές σε ημέτερους παρόχους ιδιωτικών κλινικών απεξάρτησης και κάθε είδους Μ.Κ.Ο για την ψυχική υγεία.

Στο πλαίσιο αυτό, η συγχώνευση των δομών δεν είναι ουδέτερη τεχνοκρατική πράξη. Είναι πολιτική ιδεολογία. Δεν είναι εξορθολογισμός του δημόσιου τομέα, αλλά μια ιδεοληπτική παρέμβαση που αποσκοπεί στη διάλυση κάθε νησίδας αυτονομίας, κάθε χαραμάδας συλλογικής σκέψης και πράξης.

Όταν η εξουσία παρεμβαίνει στον χώρο της ψυχικής υγείας με όρους, οικονομικού κόστους και στατιστικής αποδοτικότητας, δεν αλλοιώνει απλώς έναν θεσμό· αλλοιώνει την ίδια την έννοια της ανθρώπινης ύπαρξης. Η κρίση της υγείας δεν είναι ζήτημα τεχνικό, αλλά υπαρξιακό και πολιτισμικό. Η παθολογία της ψυχικής υγείας γίνεται καθρέφτης της παθολογίας του κράτους. Και όταν η παθολογία αυτή παγιώνεται, δεν αφορά μόνο τους εξαρτημένους ή τους επαγγελματίες υγείας, αλλά διαχέεται σε όλο το κοινωνικό σώμα — μέχρι να αγγίξει την ίδια την υπόσταση της χώρας ως εθνικής οντότητας.

Ένα κράτος που νοσεί στο επίπεδο της φροντίδας, με υποστελέχωση και συγχώνευση ιατρικών Μονάδων, κατασυκοφάντηση θεραπευτών, γιατρών, νοσηλευτών, δεν μπορεί να είναι υγιές στο επίπεδο της δημοκρατίας. Κι όταν η θεραπεία γίνεται μηχανισμός επιτήρησης και κερδοσκοπίας, τότε η ψυχική υγεία δεν απειλείται μόνο από την ασθένεια, αλλά κυρίως από μια εξουσία που αποσύρει την έννοια της ιατρικής φροντίδας, ως κοινωνικό αγαθό, από τα ευάλωτα μέλη της.

Από την Ψυχική Υγεία στο Κοινωνικό Σώμα

Στον εμπορευματικό κόσμο μας, στις κοινωνικές κρίσεις και «μεταρρυθμίσεις»,«Ψάξε για το χρήμα», έλεγε ένας καθηγητής μου στο Πανεπιστήμιο.

Το μοντέλο ανάπτυξης που προωθείται συνολικά, είναι οι ιδιώτες πάροχοι υπηρεσιών και οι εταιριο-κρατικές σχέσεις μετατροπής των κοινωνικών αγαθών σε εμπορεύματα. Από την ενέργεια, την τηλεφωνία, τη φορολογία, την Παιδεία, την Υγεία, κ.λπ. Το μοντέλο αυτό, μια κούκλα μπάμπουσκα που αυτοαναπαράγεται πανομοιότυπα σε όλους τους τομείς, είναι κυρίαρχο στην αποικιοποίημένη από τα μνημόνια, πατρίδα μας. Πιστεύουμε ότι η Υγεία-Ψυχική Υγεία-Απεξάρτηση θα αποτελέσει εξαίρεση;

Η φαρμακευτική/ιατρική περίθαλψη είναι κοινωνικό αγαθό. Συμβάλει στην ατομική και κατ’ επέκταση στην συνολική βελτίωση της υγείας μιας χώρας. Αλλά εδώ δεν μιλάμε για την εξειδικευμένη και ωφέλιμη παροχή ιατρικών υπηρεσιών φροντίδας και σκευασμάτων, αλλά για τη μετατόπιση της δημόσιας Υγείας, στην μέγγενη της οικονομία της αγοράς. Εκεί όπου το κοινωνικό αγαθό περίθαλψης και ίασης, μετατρέπεται σε κερδοσκοπική επιχείρηση και θα τείνει να αξιολογεί συνεχείς επενδύσεις, ζημιές και κέρδη μέσα από τη λογική αυτή, αδιαφορώντας για την συνολική επιβάρυνση της υγείας και της αποδυνάμωσης της ψυχικής ανθεκτικότητας των ανθρώπων.

Η ανάγκη για κέρδος των εταιρειών, προηγείται της ανάγκης για κοινωνικά  αγαθά. Ο νεοφιλελευθερισμός, αν και παρουσιάζεται ως ένα πρόγραμμα «απελευθέρωσης» της αγοράς από το Κράτος, στην πραγματικότητα είναι ένα πρόσταγμα ολοκληρωμένης μετατροπής της κοινωνίας στην ιδιωτική αγορά, μέσω του Κράτους, δηλαδή σε έναν τόπο και τύπο σχέσεων μεταξύ ανεξάρτητων υποτίθεται ατόμων διαμεσολαβούμενων από το χρήμα. Και τώρα μάλιστα σε έναν τομέα της ψυχικής υγείας, όπως η εξάρτηση, όπου η υπερκατανάλωση και τα οικονομικά νταλαβέρια υποκαθιστούν την ψυχική πληρότητα και τις ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις.

Όλη η κοινωνία, θέλουν να μετατραπεί, σ’ ένα επιτελικό αυταρχικό Κράτος Αγοράς, όπου θα προτείνεται ως επιβίωση στον ασθενή, ένας συρρικνωμένος «ελάχιστος ψυχικά εαυτός» και η ιδιώτευση. Με ταυτόχρονη απόσυρση του ανθρώπου από τον δημόσιο χώρο και Λόγο, ηττημένο από την κυριαρχία της οικονομίας του εμπορεύματος και την καταστροφή όλων εκείνων των ανθρώπινων ομάδων που δεν θεμελιώνονταν σε ποσοτικές συμφωνίες ατομικών συμβολαίων, όπως η συγγένεια, η φιλία, η γειτονιά, οι εθιμικές τελετουργίες και η θρησκεία, το επάγγελμα, η κοινότητα που φρόντιζε τα ευάλωτα και άρρωστα παιδιά της, κ.ά.

Εν κατακλείδι, στο «μεταμνημονιακό» τοπίο, η δημόσια υγεία στην Ελλάδα συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Παρά την υποτιθέμενη σχετική δημοσιονομική σταθερότητα, οι χρόνιες παθογένειες των πολιτικών υγείας  —υποχρηματοδότηση, ελλείψεις προσωπικού και ανεπάρκεια υποδομών, στοχευμένη ιδιωτικοποίηση/εμπορευματοποίηση, κ.ά— παραμένουν. Τα νοσοκομεία λειτουργούν συχνά στα όρια των δυνατοτήτων τους, ενώ η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας παραμένει αποδιοργανωμένη.

Η αποχώρηση έμπειρου ιατρικού προσωπικού προς το εξωτερικό (brain drain) έχει επιδεινώσει την κατάσταση. Παράλληλα, οι κοινωνικές ανισότητες στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας εντείνονται. Αν και υπήρξαν προσπάθειες ψηφιοποίησης και εκσυγχρονισμού, αυτές είναι αποσπασματικές και ανεπαρκείς. Η πανδημία ανέδειξε με δραματικό τρόπο τα κενά και τις αδυναμίες του συστήματος, χωρίς όμως να ακολουθήσει μια ουσιαστική και διαρθρωτική μεταρρύθμιση. Η ανάγκη για ένα καθολικό, ποιοτικό και ανθεκτικό δημόσιο σύστημα υγείας παραμένει επιτακτική όσο ποτέ.

Στο πλαίσιο αυτό η απορρύθμιση της Ψυχικής Υγείας και Απεξάρτησης, είναι το σύμπτωμα ενός εσωτερικού τραύματος, που δείχνει ότι το κοινωνικό αγαθό της Δημόσιας υγείας δεν είναι επιτακτική στρατηγική ενός Κράτους που ισχυρίζεται ότι θέλει να φροντίζει τους πολίτες του. 

*Κοινωνιολόγος, Σύμβουλος Απεξάρτησης

του Γιάννη Παναγιωτακόπουλου

Στην εκπομπή του Νίκου Χατζηνικολάου, την Πέμπτη (9/10), ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, αναφέρθηκε στο «Περί των Σοφιστικών Ελέγχων» του Αριστοτέλους, προκειμένου να μας εξηγήσει πως πρέπει να ελέγχουμε λογικά τις διάφορες ειδήσεις και θέσεις, που προκύπτουν γύρω από την υπόθεση του πολύνεκρου δυστυχήματος των Τεμπών.

Το έργο «Περὶ τῶν σοφιστικῶν ἐλέγχων» είναι το τελευταίο βιβλίο του Οργάνου του Αριστοτέλους, δηλαδή του συνόλου των λογικών του συγγραμμάτων. Το έργο πραγματεύεται τους ψευδείς συλλογισμούς, τα επιχειρήματα που φαίνονται σωστά, αλλά στην πραγματικότητα είναι λογικά σφάλματα. Ο Αριστοτέλης αναλύει τους τρόπους με τους οποίους οι σοφιστές παραπλανούν στις συζητήσεις, δημιουργώντας εντυπώσεις.

«Ὁ γὰρ σοφιστὴς δοκεῖ μὲν εἶναι σοφός, οὐκ ὢν δέ· καὶ ἡ σοφιστικὴ σοφίας φαινομένης τέχνη ἐστίν, ἀλλ᾿ οὐκ οὔσης», αναφέρει ο Αριστοτέλης, δηλαδή, σε νεοελληνική απόδοση: Ο σοφιστής φαίνεται πως είναι σοφός, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι· και η σοφιστική είναι τέχνη που δίνει την ψευδαίσθηση σοφίας, χωρίς να την κατέχει αληθινά.

Αναμφισβήτητα χαρισματικός ρήτορας ο κ. Γεωργιάδης, γνωρίζει καλά τα κόλπα της σοφιστικής, τόσο για να τα εντοπίζει, όσο και για να τα χρησιμοποιεί. Η αείμνηστη κορυφαία φιλόλογος Άννα Τζιροπούλου – Ευσταθίου, που υπήρξε κοινή μας δασκάλα, είχε αναλύσει και διδάξει άριστα όλα τα παραπάνω. Ας μου επιτραπεί λοιπόν, με όση προίκα μου ‘μεινε από τη δασκάλα μας και με εφόδιο την δημοσιογραφική έρευνα που διεξάγουμε με συνέπεια, εδώ και πολύ καιρό, γύρω από την υπόθεση των Τεμπών, να ακολουθήσω την συμβουλή του και να κάνω έναν έλεγχο στις σοφιστείες του Αδώνιδος, έτσι όπως ακούστηκαν σε αυτή την εκπομπή.

Το μπάζωμα και η έλλειψη πρωτοκόλλου

Σε σχέση με το «μπάζωμα», δηλαδή την παράνομη αλλοίωση του χώρου του δυστυχήματος, που αποτελεί και την βασική αιτία για το ότι δεν γνωρίζουμε ακόμα τι ακριβώς συνέβη τη νύχτα της 28ης Φεβρουαρίου 2023 στα Τέμπη, ο κ. Γεωργιάδης έχει αναπτύξει κατά καιρούς διάφορες θεωρίες που απεδείχθησαν ψευδείς. Ως στέλεχος της κυβέρνησης και υπουργός (και όχι ως θαμώνας καφενείου), κατά καιρούς έχει υποστηρίξει δημοσίως ότι το «μπάζωμα» έγινε διότι από κάτω περνούσε ο αγωγός φυσικού αερίου και θα… «καιγόταν όλη η Λάρισα», ότι η εκχωμάτωση 300 κυβικών και το στρώσιμο με χαλίκια και πίσσα έγινε για να μην βυθιστούν οι γερανοί που σήκωσαν τα βαγόνια κ.ά. Άπασες οι παραπάνω θεωρίες καταρρίφθηκαν από δικά μας και άλλα ρεπορτάζ, που ήρθε εν τέλει να δικαιώσει η ίδια η εισαγγελική διάταξη, με βάση την οποία παραπέμφθηκε ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ Χρήστος Τριαντόπουλος.

Στην αναφορά του στο θέμα, στην εκπομπή του κ. Χατζηνικολάου, ο κ. Γεωργιάδης φάνηκε να έχει αναδιπλωθεί σε σχέση με τις παλαιές του θεωρίες. Παραδέχθηκε εμμέσως ότι έγιναν λάθη, τα οποία ελέγχει πλέον η δικαιοσύνη και μας είπε, προκειμένου να δικαιολογήσει αυτά τα λάθη, ότι ένα τέτοιο δυστύχημα δεν είχε ξαναγίνει, δεν υπήρχε εμπειρία και δεν υπήρχε σχετικό πρωτόκολλο διαχείρισης.

Την παραπάνω νέα σοφιστεία του κ. Γεωργιάδης, ο Αριστοτέλης μάλλον θα την κατέτασσε στην κατηγορία του «συλλογισμού εκ ψεύδους». Διότι αποτελεί ξεκάθαρο ψέμα το ότι δεν υπήρχε σχετικό πρωτόκολλο. Όχι μόνον υπήρχε, όχι μόνον είχε θεσπιστεί από την δική του Κυβέρνηση, αλλά και το απόγευμα της 1ης Μαρτίου 2023, λίγες ώρες μετά το δυστύχημα, η αστυνομία και η πυροσβεστική είχαν ανακοινώσει ότι εφαρμόζεται επί του πεδίου στα Τέμπη.

Το σχετικό πρωτόκολλο είναι η «4η Έκδοση Ειδικού Σχεδίου Διαχείρισης Ανθρωπίνων Απωλειών», που υπάρχει αναρτημένη στον ιστότοπο του υπουργείου Πολιτικής Προστασίας και καλό θα ήταν ο κ. Γεωργιάδης, αφού θέλει να συνεχίζει να παρεμβαίνει δημοσίως επί του θέματος, τουλάχιστον να τη διαβάσει. Καλό θα ήταν να διαβάσει και την επίσημη ανακοίνωση του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Προστασίας του Πολίτη, που δημοσιεύθηκε επίσης την 1^η Μαρτίου 2023, η οποία αναφέρει ότι «… από την πρώτη στιγμή ενεργοποιήθηκε από το Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας το Ειδικό σχέδιο Διαχείρισης Ανθρωπίνων Απωλειών».

Όπως επισημαίνει το πόρισμα του κορυφαίου φορέα του κράτους για την διερεύνηση του δυστυχήματος, δηλαδή του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ο οποίος μάλιστα είχε διορισμένα τα μέλη του από την παρούσα κυβέρνηση, καθώς και η σχετική δικογραφία για την υπόθεση, το σχετικό πρωτόκολλο παρ’ ότι υπήρχε και παρά το γεγονός ότι επισήμως είχε ανακοινωθεί ότι εφαρμόζεται, τελικώς παραβιάστηκε σε τρία τουλάχιστον κομβικά του σημεία, με αποτέλεσμα όχι μόνον την απώλεια πλήθους κρίσιμων στοιχείων αλλά και το όνειδος, οι γονείς να βρίσκουν μήνες μετά το δυστύχημα, κόκαλα των παιδιών τους μέχρι και… 13 χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο του εγκλήματος!

Τα ευρήματα του Γενικού Χημείου του Κράτους

Στην αναφορά του εκπροσώπου του ΚΚΕ για τα πρόσφατα ευρήματα του Γενικού Χημείου του Κράτους, το οποίο στις 29 Αυγούστου, μία μέρα μετά το κλείσιμο της ανάκρισης, ανακοίνωσε ότι εντόπισε ξυλόλιο, τουλόλιο και άλλους διαλύτες σε 12 από τα 28 δείγματα συντριμμιών που εξέτασε στο Κουλούρι, ο κ. Γεωργιάδης απάντησε ότι το Γενικό Χημείο έχει εκδώσει ανακοίνωση στην οποία αναφέρει ότι αυτά τα ευρήματα είναι φυσιολογικά και δεν αποτελούν ένδειξη ύπαρξης παράνομου φορτίου. Ο κ. Νίκος Καραθανασόπουλος προφανώς απροετοίμαστος, σιώπησε…

Ο Αριστοτέλης πιθανόν θα κατέτασσε την παραπάνω επιτυχή σοφιστεία του κ. Γεωργιάδη, στην κατηγορία της «άγνοιας του ελέγχου». Η «ανακοίνωση» στην οποία αναφέρθηκε ο υπουργός, κάνοντας τον συνομιλητή του (που την αγνοούσε) να σιωπήσει, στην πραγματικότητα είναι απαντήσεις που έδωσε το Γενικό Χημείο σε ερωτήσεις της εφημερίδας Καθημερινή, στις 27 Φεβρουαρίου του 2025, μια ημέρα πριν τα μεγάλα συλλαλητήρια, και δεν αφορούν φυσικά στα πρόσφατα ευρήματα του Αυγούστου του 2025.

Τότε, τον Φεβρουάριο του 2025,  το Γενικό Χημείο του κράτους είχε πράγματι απαντήσει ότι επειδή αυτός ο διαλύτης είναι παραπροϊόν καύσης καθώς και ρυπαντής που συναντάται στο περιβάλλον, πιθανόν να δικαιολογείται η παρουσία του στα ευρήματα. Ωστόσο, ούτε ερωτήθηκε ούτε πήρε θέση για πολλά ερωτήματα που θέτουν οι τεχνικοί σύμβουλοι (συγκέντρωση ξυλολίου σε συγκεκριμένα σημεία και απουσία του από αλλού που επίσης υπήρξε φωτιά, η εύρεσή του σε 8 σημεία των λαμαρινών κ.α.).

Σε κάθε περίπτωση όμως, εκείνες οι απαντήσεις του Γενικού Χημείου του Κράτους αφορούσαν σε δειγματοληψίες που είχαν γίνει τον Μάιο του 2024 και όχι στις πρόσφατες που έγιναν στο Κουλούρι.

Τα έλαια σιλικόνης και τα συλλαλητήρια

Μια αναφορά του εκπροσώπου του ΚΚΕ στον ισχυρισμό του πρώην προέδρου του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, ότι τα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Σιδηροδρόμων, που συμμετείχαν στη διερεύνηση του δυστυχήματος, έστρεψαν την έρευνα προς το ξυλόλιο, για να μην ενοχοποιηθούν τα έλαια σιλικόνης, έδωσε την «πάσα» στον κ. Γεωργιάδη να διατυπώσει ένα νέο επιχείρημα, το οποίο διακινούσε και τις επόμενες μέρες σε κανάλια και πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Με βάση αυτό, «το ΚΚΕ καταγγέλλει ότι τα μέλη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Σιδηροδρόμων που συμμετείχαν στον ΕΟΔΑΣΑΑΜ, έστρεψαν επίτηδες την έρευνα προς το ξυλόλιο, λόγω οικονομικών συμφερόντων, άρα όλος ο κόσμος που κατέβηκε στα συλλαλητήρια ακριβώς επειδή πίστεψε στις θεωρίες του ξυλολίου, παραπλανήθηκε».

Ο Αριστοτέλης πιθανόν θα κατέτασσε την παραπάνω σοφιστεία στην κατηγορία των «παρὰ τὴν αἰτίαν», όταν δηλαδή ένας σοφιστής παρουσιάζει ως δεδομένο ότι ένα πράγμα είναι αιτία κάποιου άλλου, χωρίς όμως να υπάρχει πραγματική σχέση αιτίου-αποτελέσματος.

Θυμίζουμε ότι τα μεγάλα συλλαλητήρια για τα Τέμπη ξεκίνησαν με εκείνα της 26^ης Ιανουαρίου του 2025 και με σύνθημα το «δεν έχω οξυγόνο». Ακολούθησαν οι κινητοποιήσεις της 2^ης επετείου του δυστυχήματος, που ήταν και οι μαζικότερες των τελευταίων 50 τουλάχιστον ετών. Το σύνθημα των συλλαλητηρίων ήταν παράφραση από τα τελευταία λόγια της Μάρθης, της κόρης της Μαρίας Καρυστιανού, από τα ηχητικά του 112 που οι τεχνικοί σύμβουλοι των συγγενών των θυμάτων συγχρόνισαν με τα βίντεο του δυστυχήματος, για να καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι υπήρχαν θύματα πού επιβίωσαν της σύγκρουσης και κάηκαν ζωντανά από την φωτιά που ακολούθησε. Μέχρι τότε η επίσημη θέση της κυβέρνησης και της δικαιοσύνης ήταν ότι όλα τα θύματα σκοτώθηκαν από τη σύγκρουση.

Αυτή η αποκάλυψη ήταν που έβγαλε τον κόσμο στους δρόμους. Το ότι, δηλαδή, μέχρι τότε το κράτος δεν γνώριζε ή παραπλανούσε την κοινωνία και τους συγγενείς των θυμάτων για τις πραγματικές συνθήκες κάτω από τις οποίες πέθαναν οι άνθρωποί τους. Και αυτή την αποκάλυψη δεν την έκαναν οι αρμόδιοι δικαστικοί λειτουργοί, αλλά οι τεχνικοί σύμβουλοι των συγγενών, που τόσο λοιδορήθηκαν και συκοφαντήθηκαν από τον κ. Γεωργιάδη και τους επικοινωνιακούς μηχανισμούς της Κυβέρνησης.

Τα σενάρια για την ύπαρξη παράνομου φορτίου παραμένουν μέχρι σήμερα σε ισχύ, αφού το τελικό κείμενο του Εισαγγελέα Εφετών με το οποίο την 15^η Σεπτεμβρίου 2025 πρότεινε την παραπομπή της δικογραφίας στη φάση της εκδίκασης, δεν αποκλείει τίποτα και δεν κάνει καμία αναφορά σε έλαια σιλικόνης, πράγμα που μάλλον (θέλει να) αγνοεί ο υπουργός Υγείας. Όμως, αυτά τα σενάρια δεν συνάγεται από πουθενά ότι ήταν η αφορμή που έβγαλε τον κόσμο στους δρόμους, πόσο μάλλον από τη στιγμή που στα συλλαλητήρια συμμετείχαν και καλούσαν και οικογένειες θυμάτων, που δεν τα ασπάζονται (οικογένεια Πλακιά, Βλάχου κ.ά.).

Το αν αυτά τα σενάρια περιγράφουν το τι έγινε τη νύχτα της 28^ης Φεβρουαρίου του 2023, θα το κρίνουν οι δικαστικές διαδικασίες, που πιθανόν να μην εξαντληθούν μόνον εντός της Ελλάδας. Φυσικά δεν θα το κρίνει κανένας τηλεοπτικός σοφιστής με ελλιπέστατη γνώση της υπόθεσης. Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν ήταν αυτά που αποτέλεσαν την αφορμή να βγει και να συνεχίσει να βγαίνει ο λαός στους δρόμους, απαιτώντας πραγματική δικαιοσύνη για το μεγαλύτερο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην ιστορία της χώρας. 

Έλεγχος των σοφισμάτων

Επέλεξα, για την οικονομία του χώρου, να αναφερθώ στα βασικότερα από τα σοφίσματα που ακούσαμε από το στόμα του υπουργού Υγείας και αντιπροέδρου του κυβερνώντος κόμματος την προηγούμενη εβδομάδα. Δεν αναφέρομαι στα όσα κατά καιρούς ανακριβή και ανυπόστατα έχει εκστομίσει για την υπόθεση, διότι θα χρειαζόταν ολόκληρο βιβλίο.

Η υπόθεση των Τεμπών είναι τεράστια, ήδη η κύρια δικογραφία περιλαμβάνει σχεδόν 60.000 σελίδες και απ’ ότι φαίνεται θα μας απασχολεί για πολύ καιρό ακόμα. Οι παραλήψεις των δικαστικών αρχών είναι μέχρι στιγμής σκανδαλώδεις και οι ενέργειες συγκάλυψης τεκμηριωμένες πλέον ακόμα και σε σχετικές εισαγγελικές παραγγελίες (δικογραφία για το «μπάζωμα»).  

Ως εκ τούτου, ό,τι και να ακούμε, από οποιαδήποτε πλευρά κι αν προέρχεται, καλό είναι να το εξετάζουμε με προσοχή και να κρατάμε μικρό καλάθι απέναντι σε ανθρώπους που, ενώ δεν εμπλέκονται άμεσα, το παίζουν γνώστες της υπόθεσης. Έχουμε μπροστά μας μια κύρια δικαστική διαδικασία και άλλες παραπλήσιες που δεν έχουν φτάσει ακόμα στην ακροαματική διαδικασία. Και ο δρόμος προκειμένου να μάθουμε τι ακριβώς συνέβη τη νύχτα της 28^ης Φεβρουαρίου του 2023, είναι ακόμα μακρύς, ακριβώς λόγω του ότι κάποιοι δεν έκαναν εξ’ αρχής, όλα όσα ήταν υποχρεωμένοι να πράξουν.