της Σύνταξης

όλα του τυπου δυσκολα 1

Μαζί με την αξιοπιστία της δημοσιογραφίας μειώνονται και τα σημεία πώλησης όσου Τύπου μας απόμεινε. Κυριαρχούν στην ενημέρωση (λέμε τώρα) οι οθόνες. Πώς συντηρούνται τόσα Μέσα είναι ένα ερώτημα που κατά προτεραιότητα θα έπρεπε να απασχολεί τις υπηρεσίες οικονομικού εγκλήματος. Δεν τις απασχολεί, διότι οι άνθρωποι δεν προλαβαίνουν από το κυνήγι εκείνων που διακινούν τυρόπιτες χωρία να κόβουν αποδείξεις. Έχουμε τεράστια πληροφόρηση αλλά ελάχιστη ενημέρωση.

Πώς γίνεται και μετά τη θανάτωση τόσων γαλακτοφόρων ζώων έχουμε επάρκεια φρέσκου γάλατος, μόνο… οι εισαγωγείς του το ξέρουν! Η… ερευνητική μας δημοσιογραφία δεν ασχολείται με αυτά.

Συμπονούμε βαθύτατα τους εργαζόμενους που παλαιότερα στήριζαν την Αλλαγή και ήλεγχαν την εξουσία, μιας και κατέληξαν να την υπηρετούν – όχι την Αλλαγή, την άλλη.

Τα δύσκολα τα αναθέτει σε πρώην συζύγους πρώην αστυνομικών ή με απευθείας αναθέσεις σε συνταξιούχους αστυνομικούς που έχουν ελεύθερο χρόνο.

Ο κ. Χατζηνικολάου είναι, λένε, σοβαρός δημοσιογράφος. Δεν το γνωρίζουμε αυτό. Εμείς τον μάθαμε σαν οικοδεσπότη ενός Αχιλλέα Μπέου που δεν έχει, λέει, σεξουαλικές προκαταλήψεις.

Η τηλεθέαση ως τζόγος! Διότι εκεί που βλέπεις την ενημερωτική -λέμε τώρα- εκπομπή σου, ο παρουσιαστής κληρώνει πακέτα χρημάτων, αυτοκίνητα, σπίτια και οικοσκευές. Αφού δεν βλέπουμε προκοπή ως εργαζόμενοι, ας δοκιμάσουμε ως παίκτες τυχερών παιχνιδιών. Στο ΕΣΡ όλοι καλά; Τρίκαλα.

Η ιστορία με τις ημιπαράνομες επιχειρήσεις που καταπάτησαν και εμπορεύτηκαν ραδιοτηλεοπτικές συχνότητες (δηλαδή δημόσιο χώρο) μας βεβαιώνει ότι η νομιμότητα δεν αφορά τα νεόπλουτα λιγούρια που τις κατέλαβαν. Αυτοί που θα έπρεπε να τους ελέγχουν πολιτικά είναι… μουσαφίρηδές τους!

Η χώρα εξακολουθεί να παράγει σε πλεόνασμα μάγειρες, μοντέλα και τραγουδιστές, όσο οι υπεύθυνοι των καναλιών ετοιμάζουν τα εορταστικά τους προγράμματα έχοντας την πεποίθηση ότι η χώρα είναι πίστα κι χωρικοί σκυλάδες.

● Ο σύντροφος της κ. Κωνσταντοπούλου, ο Διαμαντής Καραναστάσης, παραιτήθηκε της βουλευτικής του ιδιότητος, κάνοντας επισημάνσεις που δεν περιποιούν τιμή στο Κοινοβούλιο. Το ότι δεν αμφισβητήθηκε το περιεχόμενό τους από τους πρώην συναδέλφους του μπορεί να σημαίνει δύο πράγματα. Ή ότι βαριούνται ή ότι έχουν αυτοσυνειδησία. Πιθανότερο πάντως είναι το πρώτο.● Η. κ. Γκιλφόιλ δεν ξέρουμε αν ανήκει στον χώρο του θεάματος ή της διπλωματίας. Και δεν το ξέρουμε γιατί η ίδια δεν το έχει αποφασίσει. Το ότι ερχόμενη επισκέφθηκε τα μπουζούκια πριν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας έχει πάντως το ενδιαφέρον του.Οικόπεδο, αποικία και πίστα. ● Το ίδιο μας συμβαίνει με τον κ. Γεωργιάδη. Δεν ξέρουμε αν πρέπει να τον κρίνουμε ως Υπουργό ή ως τηλεοπτικό μαϊντανό. Ή ως ντίλερ παραφαρμακευτικών σκευασμάτων.● Πάντως δεν μας προβληματίζει στο ελάχιστο ο ρόλος μας στην εκχώρηση των λιμένων της χώρας σε ξένες εταιρείες. Μονάχη έγνοια μας είναι να διαλέξουμε σωστό “προστάτη”. ● Παρά τον πολυδιαφημισμένο “εξωδικαστικό μηχανισμό” ρύθμισης οφειλών των μικρομεσαίων οι κόρακες, κράτος εν κράτει αυτοί αυτοί, λύνουν και δένουν. Στην Κυβέρνηση δεν σχολιάζουν τις… συμπεριφορές των ιδιωτικών εταιριών – απλώς με τη διακριτικότητά τους διευκολύνουν την… επιχειρηματικότητα. ● Το βιβλίο του κ. Τσίπρα δεν θα το διαβάσουμε. Παρότι έχουμε χιούμορ, δεν έχουμε χρόνο και χρήματα για πέταμα. ● Η χώρα είναι παραγωγικά παροπλισμένη αλλά υπάρχει σχέδιο. Θα γίνουμε όλοι ντελιβεράδες. ● Εξαπατούσαν, λέει, επενδυτές υποσχόμενοι μεγάλα κέρδη από το καζίνο Λουτρακίου. Για την ακρίβεια δεν πρόκειται για επενδυτές αλλά για κλεπταποδόχους που έχασαν τα λεφτά τους. Κι ο συντονιστής αυτής της εγκληματικής οργάνωσης έχει φωτογραφηθεί oμoτράπεζος του μισού υπουργικού συμβουλίου. Βεβαίως οι υπουργοί δεν γνώριζαν και δεν έχουν καμιά ευθύνη για όσους φωτογραφίζονται δίπλα τους. Άλλωστε όλοι μας έχουμε φωτογραφηθεί με δεκάδες υπουργούς. Τι όχι; ● Όση χώρα μείνει ελεύθερη από τα επελαύνοντα airbnb, θα γίνει μπαρμουτιέρα. Μας μάλωσε μάλιστα αναγνώστης επειδή δεν καταλαβαίνουμε ότι όλη η περί τον τζόγο ζέση της Κυβέρνησης γίνεται για να φορολογηθεί αυτή η δραστηριότητα. Έχει δίκιο. Mόνο που υπάρχουν κι ένα σωρό άλλες έκνομες δραστηριότητες αλλά δεν είναι δουλειά της Πολιτείας ούτε η διευκόλυνσή τους ούτε η νομιμοποίησή τους.

Να μας πάρεις μακριά να μας πας στα πέρα μέρη

Συνέντευξη στον Κωνσταντίνο Μπλάθρα και στον Θεόδωρο Ε. Παντούλα

Πέρασαν πάνω από σαράντα χρόνια από τότε που ο Διονύσης Σαββόπουλος εμφανίσθηκε στην ελληνική δισκογραφία με το Φορτηγό. Ακολούθησαν σχεδόν είκοσι δίσκοι, αμέτρητες συναυλίες και μια γλυκόπικρη σχέση με τους ακροατές του.

Η πεπατημένη δεν ήταν ποτέ ο δρόμος του και γι’ αυτό ακόμη δυσκολευόμαστε να τον χωρέσουμε στις μουσικές μας κατηγοριοποιήσεις. Πληθωρικός αλλά μόνος, ατόφια λυρικός αλλά και κυνικός, βαθυστόχαστος και σατιρικός, προορατικός και προφητικός ο Δ. Σαββόπουλος αρνήθηκε εξ’ αρχής τα εύκολα εύγε. Όταν οι άλλοι κέρδιζαν με ευκολία τα παλαμάκια της μεταπολιτευτικής σύγχυσης, αυτός μελωδούσε ποιήματα προκαλώντας το κοινό αίσθημα, προκαλώντας το κοινό του, προκαλώντας με την απαρόμοιαστη φωνή του: Σήκω ψυχή μου δώσε ρεύμα.

Όταν στο μουσικό τοπίο κυριαρχούσε η Ρίτα Σακελλαρίου και ο Λευτέρης Πανταζής συνυπάρχοντας με την πολυετή μετεμφυλιακή κλάψα, ο Διονύσης Σαββόπουλος ελληνοποιούσε, τρόπον τινά, τη ροκ περιπέτεια δημιουργώντας μια νέα μυθολογία με νταούλια και κλαρίνα. Μια νέα μυθολογία στην οποία χώραγαν ο Άγιος Ιωάννης, ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, ο Καραγκιόζης, ο Παπαδιαμάντης, των Ελλήνων οι κοινότητες, των ρωμιών οι κοινωνιές. Τραγούδια που ακόμη τραγουδάμε: Ωδή στον Γ. Καραϊσκάκη, Μπάλλος, Βρώμικο ψωμί, Ζεϊμπέκικο, ατέλειωτος ο κατάλογος.

Ύστερα έβγαλε τα τραπεζάκια έξω, μας κάλεσε σε κύκλιο χορό και συνέχισε να τραγουδά ένα απροσποίητο και ανηλεές σεκλέτι, που όμως ήταν κατάδικό μας. Δίχως φτιασίδια και ωραιοποιήσεις.

Κι είναι στ’ αλήθεια περίεργο που σ’ έναν τόπο, στον οποίο η αρπαχτή γινόταν εθνική ιδεολογία, ο Διονύσης Σαββόπουλος πορευόταν χωρίς εκπτώσεις. Οι Κωλοέλληνες και το Κούρεμα σχεδόν ξεχάστηκαν γιατί τόση αλήθεια δεν την άντεξε η συλλογική μας υποκρισία.

Υπήρξαν στιγμές που ο Διονύσης Σαββόπουλος μας πίκρανε – άλλοτε με λόγο κι άλλοτε χωρίς. Όμως στις γιορτές δεν θυμούνται τις πίκρες. Άλλωστε το προνόμιο να μας πικραίνουν το έχουν μόνο όσοι πολύ μας γλύκαναν. Και του Θεού η χάρη τον Νιόνιο τον φύλαξε από τα σουξέ και τον φίλεψε την αγάπη μας.

Έτη πολλά κ. Σαββόπουλε.

Υ.Γ. Κάποιοι από εμάς, κατά την διάρκεια της παρατεταμένης εφηβείας μας, πρωτακούσαμε, ακούσαμε και ξανακούσαμε Σαββόπουλο στο πικάπ του Σταμάτη Παπασταματέλου. Σιωπή λαλέουσα οι ακροάσεις μας. Κι ύστερα η ελεύθερη ραδιοφωνία. «Άγγελος εξάγγελος» ο τίτλος της πρώτης του εκπομπής. Κι από κοντά εμείς να παίζουμε και να ξαναπαίζουμε και στις δικές μας εκπομπές όσα τραγούδια κοντά του αγαπήσαμε. Γι’ αυτό και στις 14 Σεπτεμβρίου 1996, ανήμερα του Σταυρού, «η οθόνη βουλιάζει», «εικόνες ξεχύνονται με μιας», «και συ ανεβαίνεις/ ψηλά στους βασιλιάδες τ’ ουρανού». Στίχοι και λυγμοί ανάκατα. «Πού πας παλικάρι/ ωραίο σαν μύθος/ και ολόισα στο θάνατο κολυμπάς». Φτιάχνοντας το τεύχος με το αφιέρωμα στον Δ. Σαββόπουλο, για μια ακόμη φορά, καταλάβαμε πόσο μας λείπει ο Σταμάτης. Κι ας μας μάλωνε έτσι που μεγαλώσαμε ξαφνικά. Δίκιο θα ’χε. Και που καμιά φορά ξεχνάμε και κάτι άλλο που εκείνος μας έμαθε: «Σκόνη κι αέρας/ τα χαρτιά/ και τρύπες τα γραμμένα».

Θ.Ε.Π.

[Το εισαγωγικό κείμενο της συνέντευξης που ακολουθεί είναι του Κωνσταντίνου Μπλάθρα]

Μακάρι να διαφωνούμε και να ’ναι οι καρδιές μας κοντά

Ο κύριος Σαββόπουλος είναι ένας γοητευτικός αφηγητής. Έτσι τον ξέρουμε κι απ’ τα τραγούδια του. Μας κέρασε καφέ. Εσπρέσο. «Με τα τραγούδια σας μεγαλώσαμε», του είπαμε σαν σηκώθηκε για λίγο να φτιάξει κι ένα δικό του. Γύρισε και μας κοίταξε, ψηλοί κι οι δυο μας, «Απ’ ό,τι βλεπω μια χαρά σας μεγάλωσα!».

Τα αισθήματα που τρέφουμε γι’ αυτόν μοιάζουν μ’ εκείνα που νιώθουμε για τους πατεράδες μας. Στοργή και θυμός συνάμα. Τα τραγούδια του κι ο τρόπος που τα λέει, σε δίσκους, που τους έχουμε ακούσει και ξανακούσει χιλιάδες φορές, απ’ όταν ήμασταν έφηβοι, μας είναι κάτι οικείο σαν το πατρικό σπίτι. Μα κι ώρες ώρες μας τσαντίζει και θέλουμε «να του τα πούμε ένα χεράκι».

Αυτή την οικειότητα νιώσαμε στη συνέντευξη. Δεν μας φάνηκε άγνωστος. Πήγαμε μη έχοντας αποφασίσει αν θέλαμε να του βγάλουμε γλώσσα ή να μείνουμε με το στόμα ανοιχτό. Τις ερωτήσεις τις είχε δει, μα εμείς, με σκανταλιά, βγάλαμε κι άλλες επί τόπου. Αυτός ο άνθρωπος έτσι κι αλλιώς σε τραβάει να τον κουβεντιάσεις. Και πάντοτε σκέφτεται πριν μιλήσει. Γιατί ξέρει ότι δεν έχει σημασία μόνο τι θα πεις, αλλά και πώς το λες.

Μας υποδέχτηκε χαλαρός και καλοκαιρινός, «με το ρόγχο του αιρ-κοντίσιον», μέσα στην πύρα του καλοκαιριάτικου απομεσήμερου. Οι λέξεις του έτρεχαν νερό σαν έλεγε ιστορίες με τον Αττίκ, με τον ταξιτζή ή με το Γιάννο Κρανιδιώτη κι έσταζαν στάλα-στάλα σαν φτάναμε σε πιο «θεωρητικά», όπως η εικόνα στο τραγούδι, η αριστερά ή η αμηχανία σήμερα, «εποχή της απελπισίας».

Είναι παραμυθάς, λοιπόν, με παραμύθια-τραγούδια «που λένε πάντα την αλήθεια», κάποτε αχώνευτα. Είπαμε, στοργή και θυμός. Στ’ αχώνευτα μας εξηγήθηκε χωρίς δικαιολογίες. «Δεν έχω κάνει λάθη, για τον απλούστατο λόγο ότι ήμουνα πάντοτε έτοιμος ν’ αλλάξω»!

Κατεβαίνοντας τις σκάλες στο γραφείο στο Κολωνάκι προσέξαμε κρεμασμένα στον τοίχο κάτι χαρακτικά του Τσαρούχη. Η νοσταλγία για τη δική μας νιότη έσβησε το θυμό. Δεν είμαστε άγουροι πια, σαν τότε π’ ανοίγαμε το στόμα κι όλα μάς μοιάζαν θαυμαστά. Μας ξέβγαλε ως την πόρτα η στοργή για έναν πατέρα που γερνάει. Ο ήλιος στη Δεινοκράτους έκαιγε ακόμα.

Κι εμείς μπαίνουμε στα χρόνια, κυρ-Διονύση!

40 χρόνια και κάτι πάντοτε στο προσκήνιο. Πού οφείλεται η πληθωρική σας παρουσία, στη δική σας ανάγκη για επικοινωνία ή στις απαιτήσεις των ακροατών σας; (Δεν μου αρέσει ο όρος «ακροατές» γιατί μου φαίνεται πολύ στενός για όλους εκείνους, που έστω ερήμην σας σχετίστηκαν με τα τραγουδια σας. Αλλά συγχωρέστε με δεν έχω κάποιον περισσότερο κατάλληλο).

‒Καλά το λέτε. Ονομάζεται κοινό. Γιατί έχει το κοινό στοιχείο που εξυψώνει τους ακροατές και τους καταναλωτές σε κάτι ανώτερο: στο Κοινόν. Τραγουδώ επειδή λαχταρούσα πάντα να κοινωνήσω αυτό το κοινό στοιχείο και η δυσκολία εδώ είναι ότι, ενώ η προσωπική ελευθερία μπορεί να περιέχει το κοινό στοιχείο, μερικές φορές το κοινό στοιχείο δυσκολεύεται να περιέχει την προσωπική ελευθερία.

Ο απολογισμός όλων αυτών των χρόνων; ‒250 τραγούδια περίπου, πάνω από 3.000 παραστάσεις, 9 μετακομίσεις, μία σύζυγος και μοναδική, δυο γιοι και δυο εγγόνια.

«Δεν πετάτε τίποτα»; Θέλω να πω, λάθη δεν αναγνωρίζετε στην πορεία σας; Ή τα θεωρείτε συλλήβδην στολίδια της «εφόδου προς το φως»;

‒Δεν μπορώ, δυστυχώς, να πετάξω τίποτα. Είμαι σαν τη μάνα μου, η οποία δεν περιγράφεται το τι μάζευε. Τα ’ριχνε σε μια αποθήκη, ραγισμένα ποτήρια, άχρηστα παπούτσια, τραπεζάκι που του ’φυγε το ένα πόδι… Καταλαβαίνετε με τα χρόνια τι μαζεύτηκε. «Τι τα θες όλα αυτά τα πράγματα, χριστιανή μου», έλεγε ο μακαρίτης ο πατέρας μου. Ώσπου συγχωρέθηκαν και οι δυο και φωνάξαμε έναν παλιατζή και πήρε όλα αυτά τα πράγματα. Ένιωσα μια ανακούφιση. Αλλά, δεν είναι το ίδιο με τις ιδέες και τα αισθήματα. Μου είναι πολύ πιο δύσκολο, μου είναι αδύνατον να πετάξω ιδέες, αισθήματα, ακόμη κι αν έχουν ξεπεραστεί, ακόμη κι αν έχουν παλιώσει. Δηλαδή, αισθάνομαι υποχρεωμένος να μην πετάξω τίποτε αλλά να μεταμορφώσω τα πάντα.

Δεν έχω κάνει λάθη, για τον απλούστατο λόγο ότι ήμουνα πάντοτε έτοιμος ν’ αλλάξω. Αυτό που έψαχνα να βρω στην Αριστερά, στο ροκ, στην Παράδοση, στην Ποίηση, στο Θεό, στον παιδικό μου εθνικισμό κατά βάθος ήταν το ίδιο. Ένα παράξενο φως.

Το βρήκατε;

‒Ε, ξέρεις, λίγο… «τσαφ», μια φλασιά, να πούμε.

Παρά τις κατά καιρούς φιλίες σας είστε «μοναχικός και μόνος». Αυτό ήτανε το τίμημα ή η τιμή της τέχνης σας;

‒Δεν φταίει η τέχνη. Μάλιστα η τέχνη πολλές φορές είναι αποκούμπι στην αδυναμία μας να τα δώσουμε όλα. Υπάρχουν στιγμές στη ζωή που αισθάνεσαι ότι πρέπει να δοθείς ολοκληρωτικά, να θυσιαστείς ακόμη και δεν μπορείς. Φοβάσαι. Εάν όμως αυτό, αυτή η θυσία που δεν μπόρεσες, αν μπορέσεις αυτό να το πεις σ’ ένα τραγούδι, είναι λίγο σαν να την έκανες τη θυσία. Το τραγούδι μάς μιλάει πάντα για μια θυσία. Στην προκειμένη περίπτωση για τη θυσία που δεν έκανα. Θέλω να πω ότι εάν δεν ήτανε το τραγούδι θα ήμουνα ακόμα πιο μόνος.

Οι πρόγονοί σας ποιοι είναι;

–Είναι ουκ έστιν αριθμός, αλλά για να γίνουμε πιο διαβαστε–ροί θα αναφέρουμε τον Αττίκ, τον Τσιτσάνη και τον Χατζηδάκη κι απ’ τους ξένους τον Ζακ Μπρελ, Ζορζ Μπρασένς…

Όχι τον Ντίλαν;

‒Και τον Ντίλαν, ναι. Αλλά μου τον κάνανε στενό κορσέ διότι έκλεψα λίγες νότες του στην «Παράγκα» και στο «Βιετνάμ γιέ-γιέ». Στον Ντύλαν για πρώτη φορά οι Αμερικάνοι είδανε έναν ποιητή που τραγουδάει. Δεν το είχανε αυτό στην παράδοσή τους. Εμφανίστηκε τα χρόνια του ’60 όμως αυτά τα πράγματα ήτανε πολύ γνωστά, όχι μόνο στην Ευρώπη, από την εποχή του Φρανσουά Βιγιόν αλλά και στη μικρή Ελλάδα, σ’ αυτό το φτωχό μέρος, είχαμε εδώ πέρα εξαιρετικά ποιητικά τραγούδια. Ο Γκάτσος έγραφε με τον Χατζηδάκη, ο Θεοδωράκης μελοποιούσε Ρίτσο, τα ξέραμε αυτά τα πράγματα δεν περιμέναμε τον Ντίλαν να μας τα πει.

Βάζετε μαζί τον Αττίκ και τον Τσιτσάνη. Κάποιους θα παραξενέψει αυτό, γιατί μέσα στην «τακτοποίηση» που έχουμε, ο Αττίκ αντιπροσωπεύει ένα άλλο τραγούδι και ο Τσιτσάνης ένα άλλο.

‒Το ελαφρό τραγούδι, βέβαια, ο Αττίκ κι ο Τσιτσάνης το λαϊκό. Ναι, αλλά αυτά είναι μέρη του εαυτού μας, είναι δυνάμεις της έκφρασής μας. Και τον Τσιτσάνη δεν τον αγαπάμε επειδή έγραψε λαϊκά τραγούδια, αλλά επειδή τα ’γραψε έτσι όπως τα ’γραψε.

Ο Αττίκ είναι σημαντικός. Γαλλική σχολή. Το ’κανε πάρα πολύ καλά όμως. Ήταν η πρώτη φορά που άκουσα τραγούδι (όταν ήμουνα παιδί) που σου λέει μια ιστορία ολόκληρη… Η πρώτη φορά που άκουσα μπαλάντα στα ελληνικά. Και στο δίνει με πάρα πολύ άμεσο τρόπο. Είναι σαν αυτός που λέει το τραγούδι να ’ναι αυτός που το ’παθε. Και χρειάστηκαν να περάσουν αρκετά χρόνια για να ακούσουμε κάτι ανάλογο στο λαϊκό τραγούδι από τον Καζαντζίδη. Γιατί αυτό είναι ο Καζαντζίδης, κάποιος που όταν τραγουδούσε, νόμιζες ότι αυτό που λέει το τραγούδι το ’παθε αυτός.

Μέχρι τότε οι τραγουδιστές δεν τραγουδούσανε έτσι. Οι τραγουδιστές μας, εξαίσιοι τραγουδιστές του δημοτικού, του ρεμπέτικου, του λαϊκού, κάθονται σαν αγάλματα και λένε το τραγούδι. Το λένε υπέροχα. Λένε το τραγούδι, δεν λένε τον εαυτό τους. Ο Καζαντζίδης μάς έκανε ζημιά όταν βγήκε. Είναι ο πρώτος μεγάλος λαϊκός εκσυγχρονιστής ο Στέλιος. Το ’κανε εντελώς προσωπικό. Αυτό που είναι αγωνία και πάθος ενός λαού, το προσωποποίησε. Ο Μπιθικώτσης δεν τραγουδούσε έτσι. Η Μαρίκα Νίνου δεν τραγουδάει έτσι. Ο Κιτσάκης, των δημοτικών τραγουδιών, δεν τραγουδάει έτσι. Κάθονται και σου λένε, αριστουργηματικά, ένα ωραίο τραγούδι και κάθεσαι και απολαμβάνεις το τραγούδι.

Υπάρχει μια απόσταση, δηλαδή, μια θεατρική στάση.

‒Βεβαίως! Υπάρχει απόσταση. Έχει μια απόσταση αυτός που τραγουδάει, την οποία κατήργησε ο Στελάρας. Αλλά έναν υπαινιγμό προς αυτή την κατεύθυνση εγώ για πρώτη φορά τον έλαβα από τον Αττίκ.

Θα ’λεγε κανείς ότι και ο Αττίκ ο ίδιος ήταν μια πονεμένη προσωπικότητα, παρά το ελαφρόν που του προσάπτουν.

‒Ε, βέβαια, ένας ρομαντικός τύπος, ερωτευμένος συνέχεια, με μεγάλη άνεση αυτοσχεδιαστού και διασκεδαστού επίσης, εκτός απ’ το μεγάλο του συνθετικό ταλέντο. Είχε τη «Μάντρα», εκεί στην Αχαρνών, όπου παρουσίαζε προγράμματα. Εγώ, φυσικά δεν τον πρόλαβα, γιατί αυτός αυτοκτόνησε στο τέλος της Κατοχής. Γυρίζοντας αργά στο σπίτι του ένα βράδυ, υπέστη εξευτελισμό από Γερμαναρά στρατιώτη, ο οποίος του μίλησε άσχημα και τον χαστούκισε. Δεν το ανέχθηκε αυτό ο Αττίκ. Ένα κωλόπαιδο από τη Γερμανία τον χαστού-κισε! Μπορεί να του φαινότανε δηλαδή πολύ τρομερότερο από το ότι η χώρα του βρισκόταν υπό κατοχήν, ή μάλλον τότε το κατάλαβε. Δεν μπορούσε να το σηκώσει, πήγε στο σπίτι του, άδειασε όλο το «Βερονάλ» και πέθανε, λίγους μήνες πριν φύγουν οι Γερμανοί.

Απ’ την άλλη μεριά ο Τσιτσάνης, αν ξεφύγουμε απ’ αυτή την «τακτοποίηση» που είπαμε πριν, είναι ένας πολυσυλλεκτικός συνθέτης, έχει μέχρι και στοιχεία ιταλικού τραγουδιού…

–Εντελώς. Ο Τσιτσάνης κατάφερε μεγάλη ισορροπία στο κράμα που ταλαιπωρεί όλο το έθνος, το κράμα της Ανατολής με τη Δύση. Κράματα Ανατολής και Δύσεως υπάρχουν από πριν, στη Σμύρνη. Αλλά δεν είναι ποτέ ισορροπημένα, άλλες φορές γέρνει προς τη μεριά της Ανατολής, όταν είναι (τραγουδάει): «Έλλη, μωρέ Έλλη, κανένας δε σε θέλει…», άλλες φορές γέρνει προς τη μεριά της Δύσης: «Από τα πολλά που μου ’χεις καμωμένα…». Αυτό είναι σαν καντάδα πια.

Λοιπόν, ο Τσιτσάνης επέτυχε μια τέλεια ισορροπία των δύο αυτών στοιχείων, έχει την Ανατολή και δίπλα έχει την καντάδα, την Ευρώπη, τη μουσική του σινεμά. Το έκανε με θαυμαστό τρόπο, γι’ αυτό είναι συνθέτης. Συνθέτης θα πει αυτός ο οποίος βάζει, εναρμονίζει πράγματα διαφορετικά ή και αντίθετα μεταξύ τους.

Εάν αυτό που πέτυχε ο Τσιτσάνης το πετύχαιναν οι Έλληνες πολιτικοί, θα ήμασταν τώρα η καλύτερη χώρα. Αυτό που δεν πέτυχαν οι Έλληνες πολιτικοί το πέτυχε το ρεμπέτικο. Το κράμα που πέτυχε το ρεμπέτικο δεν το έχει πετύχει ακόμα η πολιτική μας σκέψη και πράξη. Είμαστε πολύ μακριά ακόμη. Βέβαια, για να πούμε και του στραβού το δίκιο, είναι πολύ πιο δύσκολο. Γιατί στην περίπτωση του μουσικού, έχουμε έναν ταλαντούχο που κάθεται σ’ ένα δωμάτιο με τους συνεργάτες του και παράγει κάτι τι ενδιαφέρον. Ο άλλος, ο πολιτικός, πρέπει να πείσει εκατομύρια άλλους να κάνουν αυτό που λέει. Είναι πολύ πιο δύσκολο.

Μετά τον Σαββόπουλο; Με τον τρόπο που πατήσατε εσείς πάνω στους παλιούς, υπάρχει καινούργια γενιά που θα πατήσει πάνω στο έργο σας;

‒Πολλές φορές διακρίνω κάτι που μου θυμίζει δικά μου σε κάποιο στίχο, σε κάποια μουσική, σ’ έναν τρόπο ερμηνείας… σε νεότερους εννοώ. Συνήθως όμως το ’χουνε ευχάριστα αφομοιωμένο. Κατά βάθος δεν πιστεύω ότι ένας τραγουδοποιός μπορεί να είναι η συνέχεια ενός άλλου. Δεν το πιστεύω. Οι τραγουδοποιοί είμαστε λίγο νησιά, έχουμε δικό μας τρόπο να βλέπουμε τα πράγματα.

Η μόνη συνέχεια που μπορώ να δω είναι μέσα στη μεγάλη αφήγηση της ελληνικής γλώσσας. Σαν μια τοιχογραφία, όπου είμαστε όλοι. Κι εκεί βλέπεις συγγένειες, εξελίξεις, οπισθοδρομήσεις, μέσα ’κει μπορείς να δεις πώς συνεχίζεται η μεγάλη αφήγηση. Μέσα από τους ποιητές, τους μουσικούς, τους τραγουδιστές. Αλλιώτικα, ποτέ δεν μ’ άρεσε το «να! αυτός είναι συνέχεια εκείνου». Δεν το βλέπω έτσι.

Μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι το τραγούδι είναι ένας από τους λόγους που συνεχίζουμε να μιλάμε σήμερα ελληνικά, ότι είναι μια κιβωτός της γλώσσας;

‒Ναι. Είναι. Είναι μια κιβωτός της γλώσσας. Η ρεζέρβα της!

Στη δική σας περίπτωση ο λόγος προηγείται τις περισσότερες φορές;

‒Όχι. Αλλά αυτό θα περίμενε κανείς, έχεις δίκιο που το ρωτάς.

Έχει μεγάλη βαρύτητα και πυκνότητα ο λόγος στα τραγούδια σας.

‒Γράφω πρώτα, όχι τη μουσική όλη, αλλά λίγη μουσική. Ξεκινάω από λίγες νότες.

Κοιτάξτε! Ο λόγος μπορεί να μας εκφράσει με πολύ μεγάλη ακρίβεια. Απ’ όλη την έκφραση του ανθρώπου, νομίζω ότι ο λόγος είναι ο ανώτερος, γιατί αυτός μπορεί με μεγάλη ακρίβεια να περιγράψει κάτι τι. Οι άλλες τέχνες, και κυρίως η μουσική, έχουν περισσότερο διαισθητικές ικανότητες. Έτσι η μουσική μπορεί να διαισθανθεί αυτό, το οποίο εν συνεχεία θα έρθει ο λόγος να εκφράσει με μεγαλύτερη ακρίβεια. Κι εμένα μου χρειάζεται, φαίνεται, να δουλέψω πάνω στη διαίσθηση ενός πράγματος, πριν αρχίσω να το λέω με λέξεις. Γι’ αυτό ξεκινάω από τη μουσική.

Έβλεπα τους μουσικούς, νέα παιδιά, που έπαιζαν μαζί σας στην τελευταία σας παράσταση, που λέγανε ότι τα τραγούδια σας έχουν, κατά κάποιο τρόπο, μικρά μυστικά, που τους προκαλούσαν δημιουργικά. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ενδιαφέρον στο Σαββόπουλο, εκτός από τους στίχους, έχει και η μουσική;

–Πολύ μ’ αρέσει να το ακούω αυτό, γιατί μ’ έχουνε πρήξει, οι στίχοι και οι στίχοι… Ναι, κοιτάξτε και τη μουσική μου όμως. Ήταν πολύ τολμηρές ενορχηστρώσεις όλες αυτές, πολύ τολμηρές μελωδίες. Μουσικές που δεν μοιάζουν, δηλαδή, με κάτι άλλο. Αλλά συνήθως ο κόσμος ονομάζει καλή μουσική κάτι που τραγουδιέται από καλλίφωνους. Πολλά από τα τραγούδια μου, εάν δεν τα τραγουδούσα εγώ και δεν τα ενορχήστρωνα μ’ αυτόν τον τρόπο, αλλά ενορχηστρώνονταν μ’ έναν πιο ευανάγνωστο τρόπο και τραγουδιόντουσαν π.χ. από τον Γιάννη Πάριο, τη Χάρι Αλεξίου, απ’ τις καλές μας μεγάλες φωνές, τότε, νομίζω ότι ο κόσμος θα έλεγε, τι ωραία μουσική! Ενώ θα ’ταν η ίδια μελωδία.

Υπάρχει όμως και η Σωτηρία Μπέλλου…

‒Ο κόσμος, αγαπάει αυτή τη μελωδία. Δεν το είπε όμως αυτό όταν κυκλοφόρησε για πρώτη φορά ο δίσκος «Βρώμικο ψωμί», όπου εγώ λέω το τραγούδι σε πρώτη εκτέλεση. Λέγανε όλοι, τα λόγια, τα λόγια, προσέξτε τα λόγια…

Στα τέλη της δεκαετίας του ’80, μου είχε πει ο Τάσος ο Φαληρέας, κάτι που μου είχε φανεί υπερβολικό τότε –ήταν τα πρώτα βίντεο-κλιπ εκείνη την περίοδο– ότι το τραγούδι τελειώνει με την εικόνα. Η εικόνα θα υποκαταστήσει το τραγούδι;

–Η εικόνα κυριαρχεί ήδη. Δεν υπάρχει αμφιβολία. Αυτό όμως δεν θα επηρεάσει την ακρόαση, γιατί είναι άλλο να ακούς κάτι και να φαντάζεσαι. Αυτό δεν μπορεί να υπερκεραστεί με τίποτα. Πάντα θα χρειαζόμαστε αυτοκινητάδα μετά μουσικής, έναν περίπατο με γουόκμαν ή να βάλουμε έναν καφέ ν’ ακούσουμε ένα τραγούδι. Οπωσδήποτε όμως θα επηρεάσει –και επηρεάζει ήδη– αυτό που λέμε δισκογραφία, δηλαδή τον συγκεκριμένο φορέα του ήχου. Αυτός πνέει τα λοίσθια, έχει πάρει την κάτω βόλτα. Είμαστε, ξέρεις, σ’ ένα μεταβατικό στάδιο.

Κάποτε υπήρχε ολόκληρη βιομηχανία για το νερό. Φτιάχνανε στάμνες, φτιάχνανε κανάτες, φτιάχναν δεξαμενές αποθήκευσης νερού, όταν χτίζαν σπίτια, οι υπηρέτριες πη–γαίνανε στη βρύση, για να κουβαλήσουνε νερά, υπήρχε ο νερουλάς… Και ξαφνικά το νερό άρχισε να τρέχει μες τα σπίτια. Θα ’ρθει μια εποχή που όταν αγοράζεις ή νοικιάζεις σπίτι θα ρωτάς, «έχει αυτόνομη μουσική ή κοινόχρηστη;»

Δεν θα σταματήσει να υπάρχει η μουσική ως ακρόαμα. Θ’ αλλάξει απλώς ο τρόπος που θα την αγοράζουμε.

Εσείς νιώθετε παροπλισμένος, εν αποστρατεία, ή είναι επιλογή σας η συνθετική και στιχουργική αγρανάπαυση;

-Δεν ξέρω. Μπορεί να ’ναι και κούραση. Διότι γράφει κανείς, μιλάμε 45 χρόνια τώρα, σε μία γλώσσα, η οποία πώς να το κάνουμε, είναι κάπως περιθωριακή, τα ελληνικά. Επιπλέον, διαλέγω για να εκφραστώ ένα μουσικοποιητικό ιδίωμα ακόμα πιο ειδικό, προσωπικό και περιορισμένο. Περιορισμένο τουλάχιστον από την άποψη της αγοράς. Και, καθώς περνάν τα χρόνια, βλέπει κανείς τα πενιχρά αποτελέσματα, κι όχι μόνο στη μουσική και στο τραγούδι. Γενικώς. Πολιτιστικά, πολιτικά… Να ’χεις τώρα και από πάνω διάφορους τενε-κέδες ξεγάνωτους που δημοσιογραφούν, οι οποίοι σε προσβάλλουν, σε συκοφαντούν, λένε ό,τι τους κατέβει. Κάποια στιγμή, άνθρωπος είσαι, αρχίζει να παίζει ρόλο και αυτό. Δεν λέω ότι είναι μόνο αυτό, αλλά και αυτό. Μπορεί να ’ναι και τα γεράματα. Θα δείξει.

Υπάρχουν τουλάχιστον δυο γενιές ακροατών με διαφορετικά παράπονα από εσάς. Η σχέση τους μαζί σας μου φαίνεται κάπως ερωτική, όπως τα ανδρόγυνα που, ενώ βρίσκονται σε διάσταση, δεν παίρνουν διαζύγιο. Η ερώτηση είναι εάν σας θυμώνουν ή αν σας πικραίνουν οι όχι μικρόψυχες επικρίσεις, όχι οι δημοσιογραφικές επικρίσεις.

-Οι καλόψυχες δεν με πικραίνουν καθόλου. Και μακάρι να διαφωνούμε και να ’ναι κοντά οι καρδιές μας. Νομίζω ότι ο κόσμος που με παρακολουθεί γενικά, όλα αυτά τα χρόνια, και με τιμάει, τελοσπάντων, με το ενδιαφέρον του, κατά βάθος αναγνωρίζει σ’ εμένα, το γεγονός ότι μολονότι καλλιτέχνης, μερικές φορές, επέλεξα την ολιγότερο δημοφιλή λύση. Νομίζω ότι είναι κάτι που το εκτιμάει. Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να συμφωνεί με όσα λέω, αυτό εννοείται. Ο άλλος μπορεί να διαφωνεί. Αλλά θέλω και να αναγνωρίζει την ειλικρίνειά μου. Όταν ένας καλλιτέχνης επιλέγει τη λιγότερο δημοφιλή λύση, το λιγότερο που αποδεικνύει είναι η ακεραιότητά του. Ακόμα κι αν κάνει λάθος. Η δουλειά του καλλιτέχνη είναι να λέει αυτό που αισθάνεται και αυτό που πιστεύει. Κι όχι να ελίσσεται για να είναι αρεστός.

Βέβαια είναι δικαίωμά του να θέλει να γίνει αρεστός και ν’ αγαπιέται συμφωνώντας με την πλειοψηφία. Αν όμως παραιτείται αυτού του δικαιώματός του, δεν πρέπει κάπως να το εκτιμήσουμε;

Σας έχουν κατακρίνει περισσότερο για τα τραγούδια σας ή για λόγους «εξωτραγουδιστικούς», για λόγους που δεν έχουν να κάνουν με τα τραγούδια;

–Μα πέρα από τα τραγούδια, μιλάμε, δίνουμε συνεντεύξεις, ανταμώνουμε, μετέχουμε στο γενικό αλισβερίσι. Αλίμονο τώρα, είναι δυνατόν να ’σαι Έλληνας και να μην ενδιαφέρεσαι για την πολιτική και τα κοινά; Ναι, για απόψεις που εξέφρασα, αλλά επίσης και για πρόζες μέσα σε μια παράσταση, και για τραγούδια επίσης, και για δίσκους. Όταν είχα κάνει το «Κούρεμα» άδειασε το μαγαζί. Είχα μείνει χωρίς δουλειά πια τον επόμενο χρόνο. Αναγκάστηκα να ξενιτευτώ. Έπαιζα σ’ ένα μπαρ στο Μανχάταν, στην Αμερική, δυο–τρεις μέρες τη βδομάδα. Εγώ νοιώθω υπερήφανος όμως γι’ αυτά τα πράγματα. Κατάλαβες;

Την επιτυχία σας πώς τη διαχειρίζεστε, την εξουσία που σας δίνει η επιτυχία;

–Η επιτυχία μου αρέσει αλλά δεν με κουκουλώνει. Ενώ είναι θεμιτό, όταν ένας συνθέτης κάνει επιτυχία να κοιτάξει να γράψει κάτι παρόμοιο για να συνεχίσει να έχει επιτυχία, δεν το έκανα ποτέ μου. Όχι επειδή είμαι ανώτερος, αλλά επειδή με παρέσυρε κάθε φορά αυτό που ήθελα να εκφράσω και δεν σκεφτόμουνα πώς επαναλαμβάνεται μια «Συνεφούλα», ας πούμε. Άμα έχεις μια πείρα δεν είναι δύσκολο να επαναλάβεις κάτι τι άμα δεις ότι πιάνει. Δεν πήγα να κάνω ξανά το «Μη μιλάς άλλο γι’ αγάπη», δεν πήγα να κάνω ξανά το «Ας κρατήσουν οι χοροί». Αντιθέτως, έγραψα το αντίθετο, τους «Κωλοέλληνες».

Πραγματικά, δεν θέλω να κάνω το σεμνό, δεν είναι από ανωτερότητα αλλά με τραβάει αυτό το οποίο θέλω να εκφράσω και δεν κοιτάω πώς επαναλαμβάνεται η επιτυχία. Και νομίζω ότι κάθε άνθρωπος που κάνει τη δουλειά αυτή πρέπει να κοιτάει πώς να εκφράσει τη σκέψη του και τα αι–σθήματά του κάθε φορά. Η δε επιτυχία στην αγορά δεν πρέπει να τον αφορά, όσο κι αν είναι ευχάριστο.

Ποια σχέση έχετε σήμερα με την πολιτική;

‒Με την πολιτική η σχέση μου στηρίζεται στο ένστικτο. Με επηρεάζει ακόμα και το περπάτημα του μπουχέσα, που θέλει να λέγεται πολιτικός, ή το βλέμμα του, ή ο τόνος της ομιλίας, πώς κινεί τα χέρια του…

Νομίζω ενστικτώδης είναι η αντίδρασή μου στην πολιτική.

Η «άλλη Αριστερά» υπάρχει ή εμείς δεν τη βλέπουμε;

‒Όταν βλέπω έναν άνθρωπο να μην μπορεί να βγει από τον εαυτό του, να μην μπορεί να δει τους άλλους, λέω, ωχ νά-την η συντηρητικούρα! Μπορεί και να δηλώνει Αριστερός. Εκεί πέρα υπάρχουν δεκάδες άτομα που έχουνε αλοζονεία ταυρομάχου, που κατά βάθος είναι πληγωμένοι εγωισμοί. Τι σημασία έχει η ταμπέλα; Αντιθέτως, όταν βλέπω έναν άνθρωπο, ο οποίος νοιάζεται για το τι γίνεται, νοιάζεται για τον άλλον, λέω, να η άλλη Αριστερά! Ανεξαρτήτως του πού τοποθετεί αυτός, σε ποιον πολιτικό χώρο, τον εαυτό του. Οι ταμπέλες δε λένε τίποτα. Υπάρχει η άλλη Αριστερά κάθε φορά που βλέπουμε μπροστά μας τέτοιους ανθρώπους. Η άλλη Αριστερά είναι η ίδια μας η ευαισθησία και η ίδια μας η καλλιέργεια.

Να πούμε και κάτι για την Κύπρο. Το άδειο μας το πρόσωπο άλλοτε το λυτρώνει και άλλοτε το πληγώνει;

‒«Το πληρώνει» λέει το στιχάκι. Κι όχι πάντα εξαιτίας των καλαμαράδων.

Έχω κι εγώ, όπως κι εσείς, πολλούς φίλους από την Κύπρο. Πείτε μας δύο λόγια για τη Μεγαλόνησο για χάρη αυτών των παιδιών, που αν και τα δεξιώθηκε η μητριά πατρίδα όπως τα δεξιώθηκε, δεν έπαψαν να διαδηλώνουν πως «τα σύνορά μας είναι στην Κερύνεια».

–Στην Κερύνεια ναι, όχι στα μπαράκια της πράσινης γραμμής.

Κοιτάξτε, όταν μάθαμε την λύση που δρομολογούσε ο μακαρίτης ο Γιάννος Κρανιδιώτης με τον Θόδωρο τον Πάγκαλο, εγώ δεν το πίστεψα αυτό το πράγμα. Είπα, «σιγά που θα δεχτεί η Ευρώπη να βάλει τώρα στο κεφάλι της ένα μπελά, μια τέτοια πληγή, σαν την Κύπρο. Ήταν, λοιπόν, συγκλονιστικά ευχάριστη έκπληξη όταν έμαθα, απ’ το 2003, ότι η Ευρώπη θα εντάξει την Κύπρο και με το πρόβλημα άλυτο. Όταν δέχεσαι να πάρεις στην πορεία σου, δίπλα σου έναν άρρωστο άνθρωπο ή μια άρρωστη χώρα, αυτό δείχνει ότι έχεις την πεποίθηση ότι αυτή η αρρώστια μπορεί να γίνει καλά κι ότι μάλιστα αυτή η σχέση θα βοηθήσει. Αισθάνθηκα μια αισιοδοξία.

Κι άλλο πράγμα με έκανε αισιόδοξο. Το γεγονός ότι είχε αίτημα και η Τουρκία να μπει στην Ευρώπη· ότι η συγκυρία ευνοούσε τη μέγιστη δυνατή πίεση στην Τουρκία. Και, τέλος, η ίδια η πλευρά του Τάσσου άφηνε να εννοηθεί ότι το Σχέδιο, τότε, Ανάν έχει βάση και χρειάζεται, βέβαια, βελτιώσεις. Βγήκε όμως μετά στην τηλεόραση σπαραξικάρδιος –και το λέω έτσι γιατί σοβαρός πολιτικός δεν μπορεί να βάζει τα κλάματα μπροστά στον κόσμο– βγήκε σπαραξικάρδιος, κατ’ ουσίαν ευχόμενος όχι να βελτιωθεί, αλλά να χειροτερέψει το Σχέδιο, ώστε να μην υπάρχει, αν είναι δυνατόν, ούτε ένα «ναι»! Και μάλιστα, η πλευρά Τάσσου συκοφάντησε και πρόσβαλε τους ανθρώπους εκείνους που είχανε πει «ναι».

Εγώ πιστεύω πια στη λύση που σκέφτηκε ο Κρανιδιώτης: εκδημοκρατισμός του συνόλου της νήσου και ένταξη στην Ευρώπη. Το σχέδιο προέβλεπε να φύγει ο τουρκικός στρατός και να επιστρέψουν οι πρόσφυγες τμηματικώς, αλλά σε βάθος χρόνου. Μα ήδη πέρασαν 4-5 χρόνια! Η ευρωπαϊκή ένταξη μας έδινε την ελπίδα ότι αυτά τα πράγματα θα επι–ταγχυθούν.

Πίστεψα, δηλαδή, εκείνο τον καιρό, το 2004, ότι είχαμε μπροστά μας μια δημιουργική δυνατότητα. Να δημιουργηθεί στην Κύπρο μια διπλή πύλη προς το Ισλάμ και προς τον Χριστιανισμό. Άξιζε τον κόπο. Δεν έγινε. Εντάξει, έτσι αποφάσισε ο κόσμος, δεν έγινε.

Ελπίζω τώρα το ΑΚΕΛ και ο Χριστόφιας, που είχε πάντοτε φρόνηση, να καταφέρει κάτι. Έχει ένα καινούργιο χαρτί στα χέρια του: η Κύπρος είναι ευρωπαϊκό έδαφος πλέον.

Σήμερα, θα ’λεγε κανείς ότι υπάρχει μια φτήνια, γενικά, και στην πολιτική και στην τέχνη και στην καθημερινότητα…

-Ναι, αλλά υπάρχει και το άλλο, το αρχοντικό.

«Δεν υπάρχει ελπίς, στην Ελλάδα ζεις» ή «μέρες καλύτερες θα ’ρθούν»;

‒Άκου: προχθές πέφτω σ’ έναν ταξιτζή, που τα ’βλεπε όλα μαύρα. Νέος, 40, κρανίο ξυρισμένο, μαύρο γιαλί μοδάτο. Η γυναίκα του «είναι ένα ζώον», έλεγε, «τα παιδιά είναι αχάριστα», χρωστάει, τού ’ρχεται να τα παρατήσει όλα και να περάσει το σκουπιδιάρικο να τον πάρει. Μια απελπισία!

Χθες, κατά σύπτωσιν, πέφτω σε άλλον ταξιτζή, 32 ετών. Η ομιλία του είχε τέτοιο επίπεδο που απόρησα. Του λέω,«είσαι χρόνια στο ταξί;»

«Όχι», μου λέει, «σπούδασα Οικονομικά στο Λονδίνο, αλλά δυστυχώς υπάρχει μεγάλη δυσκολία και τελικά αποφάσισα και πήρα ένα ταξί. Το ξεχρεώνω τώρα».

«Και πώς πας», του λέω, «είσαι ευχαριστημένος;»

«Ευχαριστημένος είμαι. 3.000 ευρώ το μήνα, λίγα είναι;»

«Όχι», του λέω, «φίλε μου, δεν είναι καθόλου λίγα αλλά πολλές ώρες, ε; Θα ’ναι σκληρό».

«Τι να σας πω», λέει, «και στην εταιρεία, που ’χα πάει πριν με το δίπλωμα δούλευα 12 ώρες, μην ακούτε αυτά που λένε για οκτάωρο. Και δίναν και λιγότερα λεφτά…». Έβλεπες έναν άνθρωπο συγκροτημένο, αισιόδοξο, δε γκρίνιαζε καθόλου, ενώ θα είχε κάθε λόγο να γκρινιάξει, ο άνθρωπος σπούδασε Οικονομικά στο Λονδίνο δα! Και βρίσκεται στο ταξί! Λέει «Όχι, σκέφτομαι ν’ αγοράσω και δεύτερο».

Επομένως, ισχύουν και τα δύο. Τι απ’ τα δυο; Εγώ, βέβαια, σαν καλλιτέχνης αισθάνθηκα πάντα την υποχρέωση να εκφράσω και το ένα και το άλλο, δεν απέκρυψα τίποτα απ’ τα δύο.

Νομίζω, όμως, στο σύνολο η εργασία μου, μάλλον τείνει προς τη δεύτερη την αισιόδοξη πλευρά.

Τι να περιμένουμε από τον Σαββόπουλο «του μέλλοντός μας»;

‒Ευτυχώς, αυτό είναι άγνωστο.

Ευχαριστούμε, κύριε Σαββόπουλε, για την κουβέντα, ευχαριστούμε και για τα τραγούδια…

‒Κι εγώ σας ευχαριστώ, παιδιά!

manifesto, τ. 14 [2008]

Για τις ανάγκες της συνέντευξης ο Διονύσης Σαββόπουλος φωτογραφήθηκε από τη Δέσποινα Πιλάτη. Σε προσεχή ανάρτηση κοινοποιήσουμε το σχετικό υλικό.

Η φωτογραφία της παρούσας ανάρτησης είναι από τη LIFO.

Ο ΠΑΠΑΣ ΛΕΩΝ ΙΔ’ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΚΟΓΛΥΦΙΑ

[Γιατί από τα μέσα ενημέρωσης μάλλον δεν θα πληροφορηθούμε αυτή την προσφώνησή του, στις 18 Οκτωβρίου, προς την Ιταλική Εθνική Συνομοσπονδία εναντίον της τοκογλυφίας].

“Αγαπητοί αδελφοί και αδελφές, καλημέρα και καλώς ήρθατε!

Χαιρετίζω τον Πρόεδρο και όλους εσάς που εκπροσωπείτε το Εθνικό Συμβούλιο κατά της Τοκογλυφίας. Ενώνω τη φωνή μου με αυτή των προκατόχων μου για να σας ευχαριστήσω για τη δέσμευσή σας τα τελευταία τριάντα χρόνια στην καταπολέμηση ενός προβλήματος που έχει καταστροφικές επιπτώσεις στις ζωές πολλών ανθρώπων και πολλών οικογενειών.

Το φαινόμενο της τοκογλυφίας υποδηλώνει τη διαφθορά της ανθρώπινης καρδιάς. Είναι μια οδυνηρή και αρχαία ιστορία, που έχει ήδη καταγραφεί στη Βίβλο. Οι προφήτες, μάλιστα, κατήγγειλαν την τοκογλυφία, μαζί με την εκμετάλλευση και κάθε μορφή αδικίας προς τους φτωχούς. Ο προφήτης Ησαΐας, στο όνομα του Κυρίου, θέτει το εξής ερώτημα: «Οὐχὶ τοιαύτην νηστείαν ἐγὼ ἐξελεξάμην, λέγει Κύριος, ἀλλὰ λύε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, ἀπόστελλε τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει καὶ πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον διάσπα·» (Ησ. 58:6). Πόσο μακριά βρίσκεται ο Θεός από τη στάση που συντρίβει τους ανθρώπους μέχρι του σημείου να τους υποδουλώσει! Είναι μια σοβαρή αμαρτία, μερικές φορές πολύ σοβαρή, επειδή δεν μπορεί να αναχθεί σε ένα απλό λογιστικό ζήτημα. Η τοκογλυφία μπορεί να φέρει κρίση στις οικογένειες, μπορεί να φθείρει το μυαλό και την καρδιά σε σημείο που να οδηγήσει τους ανθρώπους να σκεφτούν την αυτοκτονία ως τη μόνη διέξοδο.

Η αρνητική δυναμική της τοκογλυφίας εκδηλώνεται σε διαφορετικά επίπεδα. Υπάρχει μια μορφή τοκογλυφίας που προφανώς φαίνεται να θέλει να βοηθήσει όσους αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, αλλά σύντομα αποκαλύπτεται για αυτό που είναι: ένα ασφυκτικό βάρος. Οι συνέπειες πληρώνονται ιδιαίτερα από εύθραυστους ανθρώπους, όπως εκείνους που είναι θύματα τζόγου. Ωστόσο, επηρεάζει και εκείνους που πρέπει να αντιμετωπίσουν δύσκολες στιγμές, όπως για παράδειγμα έκτακτη ιατρική περίθαλψη ή απρόβλεπτα έξοδα πέρα από τις δυνατότητές τους ή των οικογενειών τους. Αυτό που αρχικά παρουσιάζεται ως χείρα βοηθείας στην πραγματικότητα γίνεται, μακροπρόθεσμα, ένα μαρτύριο.

Και αυτά συμβαίνουν ακόμη και σε επίπεδο χωρών σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς, τα τοκογλυφικά χρηματοπιστωτικά συστήματα μπορούν να γονατίσουν ολόκληρους λαούς. Ομοίως, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε «εκείνους των οποίων οι τοκογλυφικές και άπληστες συναλλαγές οδηγούν στην πείνα και τον θάνατο των αδελφών τους στην ανθρώπινη οικογένεια» ( Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας, αρ. 2269 ): οι ευθύνες τους είναι σοβαρές και τροφοδοτούν δομές άνομης αμαρτίας.

Τα ίδια ερωτήματα μας έρχονται συνεχώς στο μυαλό. Μήπως αυτό σημαίνει ότι οι λιγότερο χαρισματικοί δεν είναι άνθρωποι; Ή ότι οι αδύναμοι δεν έχουν την ίδια αξιοπρέπεια με εμάς; Μήπως όσοι γεννιούνται με λιγότερες ευκαιρίες έχουν μικρότερη αξία από τους ανθρώπους; Πρέπει να περιοριστούν απλώς στην επιβίωση; Η αξία των κοινωνιών μας και το δικό μας μέλλον εξαρτώνται από τις απαντήσεις που δίνουμε σε αυτά τα ερωτήματα. Είτε θα ανακτήσουμε την ηθική και πνευματική μας αξιοπρέπεια είτε θα πέσουμε σε βόθρο» (Αποστολική Προτροπή, 95).

Γι’ αυτό είναι τόσο πολύτιμη η δράση εκείνων, όπως εσείς, που έχουν δεσμευτεί να αποθαρρύνουν την τοκογλυφία και επιδιώκουν να θέσουν τέλος σε αυτήν την πρακτική. Το έργο σας είναι ιδιαίτερα σύμφωνο με το πνεύμα και την πρακτική του Ιωβηλαίου και δικαίως μπορεί να θεωρηθεί ένα από τα σημάδια ελπίδας που χαρακτηρίζουν αυτό το Άγιο Έτος.

Σκεπτόμενος τις ευαγγελικές ρίζες αυτής της λειτουργίας, θα ήθελα να σας προσκαλέσω να συλλογιστείτε τη στάση του Ιησού απέναντι στον Ζακχαίο, τον επικεφαλής των τελώνων στην Ιεριχώ (βλ. Λουκ. 19:1-10). Ήταν συνηθισμένος στην κακοποίηση, την καταπίεση και τον εκφοβισμό. Ήταν φυσιολογικό για κάποιον σαν αυτόν να εκμεταλλεύεται τη θέση του για να εκμεταλλεύεται τους ανθρώπους και να κερδίζει χρήματα ληστεύοντας τους πιο αδύναμους. Και έτσι ο Ιησούς αναζητά τον Ζακχαίο: τον καλεί και του λέει ότι θέλει να μείνει στο σπίτι του. Και τότε συμβαίνει το αδιανόητο: η γενναιοδωρία του Ιησού ξαφνιάζει εντελώς τον άνθρωπο και τον αφήνει με την πλάτη στον τοίχο. Συνερχόμενος, ο Ζακχαίος συνειδητοποιεί ότι έχει κάνει λάθος και αποφασίζει να του το επιστρέψει «με τόκο»! «Ιδοὺ τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου, Κύριε, δίδωμι τοῖς πτωχοῖς, καὶ εἴ τινός τι ἐσυκοφάντησα, ἀποδίδωμι τετραπλοῦν» ( Λουκ . 19:8). Κανείς δεν του ζήτησε τόσα πολλά, ούτε καν τον Μωσαϊκό νόμο. Αλλά το γεγονός είναι ότι η συνάντησή του με τον Χριστό μεταμόρφωσε την καρδιά του, και τότε όλα άλλαξαν. Μόνο η γενναιοδωρία είναι τόσο αποτελεσματική που μας αποκαλύπτει το νόημα της ανθρώπινης φύσης μας. Όταν επικρατεί η επιδίωξη του κέρδους, οι άλλοι δεν είναι πλέον άνθρωποι, δεν έχουν πλέον πρόσωπο, είναι απλώς αντικείμενα προς εκμετάλλευση· και έτσι καταλήγουμε να χάνουμε τον εαυτό μας και την ψυχή μας. Η μεταστροφή όσων ασχολούνται με την τοκογλυφία είναι εξίσου σημαντική με την εγγύτητα με όσους υποφέρουν από την τοκογλυφία.

Αγαπητοί φίλοι, σας ενθαρρύνω να συνεχίσετε την αποστολή σας, η οποία είναι ακόμη πιο πολύτιμη επειδή εκφράζει μια κοινοτική δέσμευση, υποστηριζόμενη από τους ποιμένες της Εκκλησίας. Προσεύχομαι για εσάς, εμπιστευόμενος σας στη μεσιτεία του Αγίου Αποστόλου Ματθαίου, και σας ευλογώ από καρδιάς. Σας ευχαριστώ”.

[Δελτίο Τύπου της Αγίας Έδρας , 18 Οκτωβρίου 2025]

ολα του τυπου δυσκολα 0

Οι αστυνομικοί που συνταξιοδοτούνται μπορούν να συνεχίσουν τη σταδιοδρομία τους ως «αστυνομικοί αναλυτές». Υπάρχει χώρος για όλους, εκτός από τη σοβαρότητα. Παράπονο κανένα. Έχουμε τους μπαλάσκες που μας αξίζουν.

Παρά τις προσφορές συνεχίζεται η πτώση στις κυκλοφορίες των εφημερίδων. Μειώνονται και τα σημεία πώλησης. Πολλαπλασιάζονται οι ενημερωτικοί –λέμε τώρα– ιστότοποι που ο ένας αντιγράφει τον άλλον κι όλοι μαζί το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.Γεγονός πάντως είναι ότι ακόμη και οι μεγαλύτερες ηλικίες για την ενημέρωση ή το χαζολόγημά τους επιλέγουν τις δωρεάν παροχές του διαδικτύου. Και, ξέρετε, ποιος είναι το εμπόρευμα για κάτι που προσφέρεται δωρεάν…

Αναπάντητο παραμένει το δύσκολο ερώτημα πώς ακριβώς ζουν όλα αυτά τα Μέσα; Αυτό θα ήταν ένα πεδίο δόξης λαμπρό για την δίωξη οικονομικού εγκλήματος αλλά, όπως θα ξέρετε, οι εργαζόμενοι σε αυτή βγάζουν το ψωμί τους κυνηγώντας πλεμπαίους κι όχι μαφιόζους.

Παρά την απαξίωση στον χώρο της έντυπης και ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας σφυράνε εκατομμύρια. Λ.χ. το Newsit και το Tlife πωλήθηκαν έναντι 28,5 εκατ. Ευρώ! Το 51% της Εφημερίδας των Συντακτών με προσύμφωνο μόνο 5 εκατ! Είχαν προηγηθεί οι τίτλοι της Ελευθεροτυπίας με 8,1 εκατ!

Οι επιχειρηματίες που «επενδύουν» στον χώρο των μέσων μαζικής ενημέρωσης είναι ξεκάθαρο ότι δεν το κάνουν περιμένοντας κερδοφορία από αυτά. Κατά πάσα πιθανότητα το κάνουν γιατί αγαπούν την… ενημέρωση. Τι όχι;

Και κάτι τελευταίο, κι εμείς, Θεού θέλοντος, εδώ θα είμαστε: Η περιουσία που άφησε ο Γιώργος Τράγκας είναι τεράστια. Υπάρχουν δημοσιεύματα που κάνουν λόγο για 140 εκατομμύρια ευρώ. Είναι δύσκολο να εντοπιστούν όσα ο μακαρίτης πήρε κάτω από το τραπέζι. Για τα υπόλοιπα όμως υπάρχουν παραστατικά. Και θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μια έρευνα που θα αποκάλυπτε ποιοι ανοιχτοχέρηδες ενίσχυαν τα σχεδόν λαθρόβια έντυπά του με καταχωρήσεις και δημόσιο χρήμα.

Το ζήτημα βεβαίως που θα προέκυπτε εν συνεχεία είναι πού θα δημοσιευόταν μια τέτοια έρευνα που θα μας έριχνε από τα συννεφάκια της «νομιμότητας», της «ελευθεροτυπίας» κ.ά. ωραίων με τα οποία κοροϊδευόμαστε, παριστάνοντας ότι δεν κοροϊδευόμαστε;

φτού ξελεφτερια 0

●Τα κόμματα κάνουν πως δεν τους βλέπουν αλλά όλοι γνωρίζουμε πως πρώτη πολιτική δύναμη στην χώρα είναι η αποχή – όχι οι φραπεδομάχοι, εκείνοι που δεν έχουν πού να ακουμπήσουν την απογοήτευσή τους. ●Η Ν.Δ., απορροφά τα ρετάλια (και τους ντράμερ) του ΠΑ.ΣΟ.Κ. και μακροημερεύει ελλείψει αντιπάλου. ●Στο ΠΑΣΟΚ πάλι προσπαθούν, με πενιχρά αποτελέσματα, να ανακαλύψουν λόγο ύπαρξης. ●Στον ΣΥ.ΡΙΖ.Α. τα πράγματα πάλι είναι πολύ χειρότερα. Δεν έχουν λόγο ύπαρξης αλλά ανακαλύπτουν συνεχώς λόγους διάσπασης. ●Το Κ.Κ.Ε. είναι η μόνη σταθερά του πολιτικού συστήματος αλλά αυτό δεν εκτιμάται από τους πολίτες που προκρίνουν στη θέση του την απίθανη Ελληνική Λύση του απίθανου Κ. Βελόπουλου, που επιβεβαιώνει ότι οι πρώην πασόκοι είναι σαν τις κατσαρίδες: επιβιώνουν παντού! ●Η ΝΙΚΗ με σταθερότητα αποχαιρετά τους βουλευτές της. ●Η προσωποπαγής Πλεύση Ελευθερίας κεφαλαιοποιεί την λαϊκή δυσαρέσκεια και η μονίμως τσαντισμένη επικεφαλής της αναδεικνύεται σε Γεωργιάδη της κάποτε Αριστεράς. ●Για τον επιχειρηματία Στέφανο Κασσελάκη δεν χρειάζεται να γραφτεί κάτι – οι πεσμένοι όσα χρήματα κι αν έχουν, για λόγους αρχής, έχουν τη συμπάθειά μας. ●Τη συμπάθειά μας έχει και η μπατίρω Αφροδίτη Λατινοπούλου. Και η γιαγιά της για άλλους λόγους.

Οι πρώην και οι αεί

Στην Ν.Δ. ανησυχούν σφόδρα για τους πρώην. Ιδίως για τον Αντώνη Σαμαρά που έχει πείσει κάποιους πως αυτά που δεν κατάφερε στα νιάτα του, θα τα καταφέρει στα γεροντάματά του. Οι αφελείς ωστόσο —να το πούμε κι αυτό— πάντοτε μας συγκινούν. Στο ΠΑΣΟΚ δεν τους ανησυχούν οι πρώην. Όσοι φεύγουν πάνε στη Συγγρού. Στον ΣΥΡΙΖΑ και στις παραφυάδες αυτού κοιτούν με ανησυχία τον Αλέξη Τσίπρα που, για λόγους που αγνοούμε, συγκινεί ορισμένους — και όπως είπαμε μας συγκινούν οι αφελείς.

Ήρθε η ανάπτυξη

Στις αρχές των Μνημονίων η χώρα είχε γεμίσεις ριχάρδους που μάζεψαν όσο χρυσό μπορούσαν και τον έστειλαν στο εξωτερικό. Τώρα μαζεύουν όσες λίρες γλύτωσαν από την προηγούμενη μπάζα. Κατά τα λοιπά η αγορά προκόβει και φιλοδοξεί να γίνει ολοχρονίς ένα απέραντο ξενοδοχείο. Επιπλέον, ανοίγουν σωρηδόν μπαρμπέρικα, νυχάδικα και καφέ.

Υγιαίνετε!

Εκτός από τη μάνα σου ποιος άλλος σε θυμάται;

Το όνομά του θα έπρεπε να το γνωρίζει όλος ο κόσμος. Το παράδειγμά του θα έπρεπε να διδάσκεται σε όλα μας τα σχολεία. Ρουμελιώτης, γιος πυροσβέστη, μοναχοπαίδι, μηχανικός αυτοκινήτων, δηλαδή άνθρωπος του μεροκάματου.

Ο δέκα εικοσάχρονος στρατιώτης πεζικού Βασίλης Ραχούτης από το Καλλίδρομο Φθιώτιδας τη νύχτα της 26^ης Σεπτεμβρίου του 2000 επέβαινε μαζί με άλλους 532 ανθρώπους στο σαπιοκάραβο «Εξπρές Σάμινα» που βυθίστηκε στα ανοιχτά της Πάρου στερώντας τη ζωή σε 81 επιβαίνοντες. Ο Βασίλης Ραχούτης ήταν ένας από τους 81 που δεν τα κατάφεραν. Ο Βασίλης Ραχούτης δεν τα κατάφερε γιατί επέλεξε να βοηθήσει άλλους να σωθούν. Και σώθηκαν χάρη στην ανδρειοσύνη του που εκτίμησε ότι έχει χρέος να συνδράμει τους πιο αδύναμους.

Ο εφοπλιστής Παντελής Σφηνιάς αυτοκτόνησε λίγο καιρό αργότερα. Αν καλά θυμόμαστε, στη δίκη την πλήρωσαν ο πλοίαρχος κι ο υποπλοίαρχος, ενώ οι υπόλοιποι καταδικασθέντες άσκησαν έφεση και αφέθησαν ελεύθεροι.

Η Ελλάδα της προολυμπιακής ευφορίας, η Ελλάδα του Χρηματιστηρίου και της «Ρικομέξ» (άλλο… πλημμέλημα αυτό) την περίοδο εκείνη φόραγε και καλά της, πούλαγε «εκσυγχονισμό» στους ιθαγενείς και καμώνονταν ότι ανήκει στους ισχυρούς του κόσμου ετούτου. Δεν της περίσσευε χρόνος ούτε για πένθη ούτε και για ήρωες.

Το παληκάρι έκλαψαν μόνο οι γονείς του, οι συστρατιώτες και οι φίλοι του.

25 χρόνια μετά θυμόμαστε τον Βασίλη Ραχούτη και χαμηλώνουμε, έστω για λίγο, τα βλέμματά μας μπροστά στη θυσία ενός παιδιού που αποδείχτηκε άνδρας και προστέθηκε στη χορεία εκείνων που, δια του παραδείγματός τους, μας διδάσκουν πώς αξίζει κανείς να ζει και πώς να πεθαίνει.

Με πρόσχημα την «ελευθεροτυπία» βεβαίως βεβαίως

Ο Τζούλιαν Ασάνζ ήτανε νιός και γέρασε. Κακογέρασε για την ακρίβεια από φυλακή σε φυλακή. Στη νεότητά του μάλιστα ο Ασάνζ απέσπασε πολλές διακρίσεις για την προσφορά του στην δημοσιογραφία! Υπό φυσιολογικές συνθήκες θα έπρεπε να γυρνάει χαμογελαστός α και χειροκροτούμενος πό βράβευση σε βράβευση και από πανεπιστήμιο σε πανεπιστήμιο. Υπό φυσιολογικές συνθήκες θα μεγάλωνε, τουλάχιστον, δίπλα στο παιδί του κι όχι σε φυλακές υψίστης ασφαλείας. Αλλά οι συνθήκες δεν είναι φυσιολογικές, όπως δεν είναι φυσιολογικές και οι διώξεις του, που άρχισαν το 2010, και που τελειωμό δεν έχουν – όπως και τα προσχήματα γι’ αυτές. Ο Ασάνζ, απ’ όσο γνωρίζουμε, δεν βρέθηκε στις φυλακές επειδή διέπραξε εγκλήματα αλλά επειδή κατήγγειλε εγκλήματα! Κι όχι μόνο τα κατήγγειλε αλλά εν συνεχεία αρνήθηκε και να τα κουκουλώσει! Τέτοια και τόση στραβοκεφαλιά! Και το πιο σκανδαλώδες: δεν μίλησε μόνο για την διαφθορά αλλά και για τους φόνους που διαπράχθηκαν στο σεπτό όνομα της μητροπολιτικής Δημοκρατίας μας. Η «Δημοκρατία» μας όμως λειτουργεί, όπως φαίνεται, με όρους μαφίας: δεν συγχωρεί όσους της χαλάν την μόστρα. Και ο Ασάνζ της την χάλασε. Και δεν του χαρίστηκαν για να μην ξεστρατίσουν στο κατόπι του κι άλλοι και αρχίσουν και κελαηδάν και ζητάν εξηγήσεις και άλλα ενοχλητικά από αυτούς που έχουν και το μαχαίρι και το πεπόνι. Τα υπόλοιπα που οι κήνσορες ξεδιάντροπα επικαλούνται για την ελευθεροτυπία –όπως και τόσες άλλες δυτικές αξίες– είναι βερεσέ πασατέμποι, ρητορικές ασκήσεις για δικαιολογηθούν τα αδικαιολόγητα. Η φίμωσή του Ασάνζ έχει μια όλως θεσμική κάλυψη. Και η υποκρισία περί τον Ασάνζ έχει μια όλως δημοσιογραφική. Εντάξει, οι πολιτικοί και οι πράκτορες έκαναν αυτό που θεωρούν δουλειά τους. Είναι όμως δουλειά της δημοσιογραφίας να τους κρατάει το φανάρι; Μάλλον όχι, αν και όλοι μισοξέρουμε, ακόμη και στο βαλκανικό χωριό μας, ποιοι κάνουν κουμάντο στον χώρο. Κάτι μεγαλοεργολάβοι που τον ελεύθερο χρόνο τους υπηρετούν την «ενημέρωση». Και κάποια πρωτοπαλλήκαρά τους, που με το αζημίωτο τους τρέχουν τα μαγαζιά. Οι πολλοί υπόλοιποι, αυτοί της γαλέρας, πήραν το μάθημά τους, πήραν και το μηνιάτικό τους κι επειδή κάπως πρέπει να ζήσουν, ζουν σιωπώντας. Όλα τα παραπάνω τα επισημαίνουμε επειδή κατά την κρίση μας δεν αφορούν μόνο τον Ασάνζ ή μια επαγγελματική συντεχνία. Όλα τα παραπάνω μας αφορούν όλους. Και μας αφορούν όλους γιατί αφορούν την ενημέρωσή μας και την ποιότητά της. Όσο για τον κακότυχο Ασάνζ, αυτός εικάζουμε ότι όχι μόνο θα γίνει ορατός στο άμεσο μέλλον αλλά κι ότι θα δοξασθεί από τα μέσα μαζικής εξημέρωσης. Αφού δεν δοξάσθηκε διωκόμενος, θα δοξασθεί σαν «τελειωμένος». Θα δοξασθεί επειδή πλέον θα σιωπά. Όπως ακριβώς δηλαδή κάνουν και οι «συνάδελφοί» του εδώ και πολλά χρόνια. κοινός τ[ρ]όπος, τ. 1.

Όταν οι δυτικές αξίες πάνε περίπατο!

Ο Πούτιν από αξιοσέβαστος συνομιλητής της Δύσης έγινε επ’ εσχάτοις ανισόρροπος δολοφόνος κι εγκληματίας πολέμου.

Ο μόνος που, παραδόξως, διατηρεί την προνομιακή θέση του είναι ο Ερντογάν, τον οποίο, όταν χρειάζεται να προσδιοριστεί, οι… σύμμαχοι τον προσδιορίζουν με μια κάθε άλλο παρά ουδέτερη εσάνς οριενραλισμού σαν σουλτάνο.

Δεν είναι ότι όσοι τον προσδιορίζουν έτσι, απλώς λησμονούν την πρόσφατη ιστορία. Κάνουν όλοι τους, στην κυριολεξία, τουμπεκί ψιλοκομμένο τις δολοφονίες των Κούδρων, τους πολιτικούς κρατούμενους, τον έλεγχο του Τύπου. Κάνουν γαργάρα τον βομβαρδισμό κυρίαρχων κρατών, όπως το Ιράκ και η Συρία και τις δολοφονίες αμάχων. Κι επιτρέπουν στον ημιπαράφρονα να κάνει νάζια για την Σουηδία και τη Φινλανδία.

Διότι ο Σουλτάνος, όπως είδαμε, δεν περιορίζεται στην γειτονιά μας. Είναι διεθνούς βεληνεκούς παίχτης. Ρυθμίζει και τα εσωτερικά των χωρών του ευρωπαϊκού βορρά! Δεν κανονίζει μόνο τους εντός Τουρκίας Κούδρους. Θέλει να κανονίζει και την κουρδική διασπορά! Αλλά βρίσκει και τα κάνει. Εκτός από θρασύτητα, έχει και πλάτες

Και κάθε τρεις και λίγο μας φοβερίζει. Πες-πες κάτι θα μείνει, σου λέει ο μαφιόζος. Για την ώρα πάντως μας μένουν κάτι καραβιές μεταναστών, που μας στέλνει πεσκέσι και για το μέλλον μας μένει ότι όλα είναι… στο τραπέζι των εταιρικών προτροπών να τα βρούμε!

Αλλά και πάλι εμάς δεν ιδρώνει το αυτί μας. Μετά τις κουμπαριές, τις ζεϊμπεκιές, τα We are the world με τη νατοϊκή χορωδία και άλλα χαζά, μέριμνά μας σταθερή είναι να μην κλείσουν οι δίαυλοι επικοινωνίας με τον… διεθνώς απομονωμένο.

Διεθνώς απομονωμένο; Ε, λέμε και καμιά μαλακία να περνάει η ώρα. Σάμπως θα δώσουμε λογαριασμό σε κανέναν;

Θα πούμε κάτι για το ανυπότακτο του Έλληνος, κάτι για το αξιόμαχο του στρατεύματος και, αφού συγχαρούμε τους εαυτούς μας που διαλέξαμε την σωστή πλευρά της Ιστορίας (αυτή με τις δυτικές αξίες ντε), θα προγραμματίσουμε εκλογές – μετά τις διακοπές μας ασφαλώς και αφού έχουμε αντικαταστήσει τις λευκές μας συσκευές.

Η μαυρο-Κύπρος άλλωστε για τις δυτικόφρονες ευαισθησίες μας κείται μακράν του περιπάτου μας.

30 ΧΡΟΝΙΑ MAASTRICHT

Όταν εκχωρήσαμε την εθνική μας κυριαρχία !…

Συνέντευξη των Christophe Bouillaud και Sébastien Cochard*

Μετάφραση – επιμέλεια: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος

Atlantico: Η Συνθήκη του Μάαστριχτ, που υπογράφηκε στις 7 Φεβρουαρίου 1992, ίδρυσε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Από το ενιαίο νόμισμα μέχρι την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων, η Ε.Ε. έχει αποκτήσει σημαντικές νέες αρμοδιότητες. Με τις προεδρικές εκλογές να επίκεινται, ποιες εξουσίες διατηρεί όντως ένας Γάλλος Πρόεδρος; Σε ποια θέματα έχει λιγότερες ή περισσότερες;

Sebastien Cochard: Το σκουλήκι ήταν μέσα στον καρπό, αν μπορώ να πω, με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη του 1986. Ήταν η Ενιαία Πράξη που καθιέρωσε τις «τέσσερις ελευθερίες», ειδικότερα την ελευθερία κυκλοφορίας των κεφαλαίων, κατά τη γνώμη μου την κύρια παραίτηση της οικονομικής κυριαρχίας της Γαλλίας και την ιδρυτική πράξη της εισαγωγής της στη χρηματοπιστωτική παγκοσμιοποίηση και τις παγκόσμιες αλυσίδες παραγωγής, από τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων εντός αυτού που επρόκειτο να γίνει, με το Μάαστριχτ, «η Ε.Ε.», σηματοδοτεί πράγματι την «αρχή του τέλους» της γαλλικής βιομηχανίας και την αρχή της αργής φτωχοποίησης σύνολου του γαλλικού πληθυσμού. Με την ελεύθερη κυκλοφορία του κεφαλαίου, η εργασία (τοπική, εισαγόμενη) υπόκειται όντως πλήρως στον εκβιασμό της αποχώρησης του κεφαλαίου (το οποίο έχει γίνει έτσι εντελώς ελεύθερο): η πίεση που προκαλείται στους μισθούς και επομένως στην αύξηση της εσωτερικής ζήτησης, οι μετατοπίσεις εντός της Ε.Ε. (έπειτα, με την πτώση της ΕΣΣΔ, παγκοσμίως), θα προκαλέσει μια αργή αποβιομηχάνιση της χώρας, την αδυσώπητη αύξηση της μαζικής ανεργίας και τη σταδιακή μείωση της Γαλλίας σε έναν παγκόσμιο τουριστικό προορισμό φιλικό και φολκλορικό.

Η υποτέλεια είναι μόνο εκούσια!…

Θα ήθελα όμως να σας υπενθυμίσω εδώ ότι πάντοτε η υποτέλεια είναι μόνο εκούσια. Το βλέπουμε στις ιδρυτικές πράξεις: η Ενιαία Πράξη και στη συνέχεια το Μάαστριχτ τέθηκαν σε τροχιά από τον Γάλλο Ζακ Ντελόρ, του οποίου ο Καγκελάριος Χέλμουτ Κολ ζητούσε επίμονα από τον Φρ. Μιτεράν να τον διορίσει επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής από το 1985. Εάν η Γερμανία αναγκάστηκε να «προσεύχεται» για τη θέσπιση του ευρώ (το οποίο ωστόσο ευνόησε σε μεγάλο βαθμό την ανταγωνιστικότητά της – τιμές και τα πλεονάσματα εξωτερικού εμπορίου), από την άλλη, η ελευθερία κυκλοφορίας κεφαλαίων και η εσωτερική αγορά της Ε.Ε. ήταν το μεγάλο γερμανικό σχέδιο, για να εξασφαλίσει την προοδευτική κυριαρχία της γερμανικής βιομηχανίας πάνω σε μια αυτοκρατορία υπεργολάβων και πελατών**.

Ο Γάλλος Ντελόρ συμμετείχε πλήρως και συνειδητά στη δημιουργία των συνθηκών για την οικονομική υποταγή της Γαλλίας στη Γερμανία, εντασσόμενος έτσι σε μια μακρά σειρά Γερμανόφιλων ηγετών για να εφεύρουν ή να δημιουργήσουν έναν εξωτερικό εξαναγκασμό στη Γαλλία και στους Γάλλους, έναν εξωτερικό γερμανικό εξαναγκασμό που λειτουργεί ο ίδιος, περισσότερο ή λιγότερο, ως κρυφός ιμάντας της αμερικανικής ηγεμονίας (θυμηθείτε, παράδειγμα, το προοίμιο του ατλαντισμού που προστέθηκε από την Bundestag στη Συνθήκη των Ηλυσίων).

Τώρα, και για να απαντήσω στην ερώτησή σας σχετικά με τις εξουσίες που πραγματικά διατηρεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (και επομένως η Γαλλία), θα απαντήσω “σε όλες”, αλλά αρκεί να είμαστε πρόθυμοι να απελευθερωθούμε από αυτήν την εκούσια υποτέλεια.

Αυτή η χειραφέτηση όχι μόνο είναι δυνατή, αλλά υπάρχει ήδη στην πραγματικότητα. Έτσι, όλες οι κύριες πτυχές της Συνθήκης του Μάαστριχτ παραβιάζονται επανειλημμένα και όλο και πιο ανοιχτά εδώ και μισή ντουζίνα χρόνια από τη Γαλλία, από τους εταίρους της και από τα ίδια τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Δεν θα σταθώ στους πιο βασικούς από τους «κανόνες του Μάαστριχτ», τα όρια του -3% του δημοσίου ελλείμματος και του 60% του ΑΕΠ στο χρέος, που τηρούνται όταν φαίνεται καλό στα κράτη μέλη της ευρωζώνης, δηλαδή ποτέ. Αυτοί οι κανόνες, γνωστοί ως «Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης», ανεστάλησαν ακόμη και sine die από την Επιτροπή τον Μάρτιο του 2020 με το πρόσχημα την πανδημία.

Η απαγόρευση της χρηματοδότησης των δημοσίων ελλειμμάτων από την κεντρική τράπεζα (η “νομισματική χρηματοδότηση των ελλειμμάτων”) έχει επίσης καταπατηθεί χωρίς προβλήματα από την έναρξη της ” ποσοτικής χαλάρωσης” της ΕΚΤ τον Ιανουάριο του 2015, με αλλαγή ταχύτητας στην εγκατάλειψη σχεδόν όλων των κανόνων (με εξαίρεση το φύλλο συκής της άμεσης εξόφλησης του νεοεκδοθέντος χρέους στη δευτερογενή αγορά και όχι απευθείας από το κράτος έκδοσης) με την υιοθέτηση του «σχεδίου αγοράς έκτακτης ανάγκης λόγω πανδημίας» του Μαρτίου 2020…

Όσον αφορά την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, θα έλεγα ότι η κρίση του Covid έδειξε ότι όλα λειτουργούν καλύτερα όταν υπάρχει στενός συντονισμός μεταξύ του υπουργείου Οικονομικών και της νομισματικής αρχής… Χάσαμε τη νομισματική μας κυριαρχία με το Μάαστριχτ; Επί του παρόντος, νομίζω ότι μπορούμε ξεκάθαρα να απαντήσουμε «όχι»***.

Christophe Bouillaud: Από ευρωπαϊκή σκοπιά, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας πραγματικά δεν έχει πλέον έλεγχο του νομίσματος. Ομολογουμένως, εξακολουθεί να διορίζει τον επικεφαλής της Τράπεζας της Γαλλίας, αλλά δεν έχει πλέον καμία άμεση εξουσία για το τι αποφασίζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Μπορεί να επηρεάσει τη διαδικασία διορισμού του επικεφαλής αυτού του ιδρύματος, μπορεί να ασκήσει πίεση, αλλά δεν μπορεί να δώσει εντολές. Από αυτή την άποψη, δεν βρισκόμαστε πλέον στην περίοδο που η Τράπεζα της Γαλλίας ήταν ένα πειθήνιο όργανο στα χέρια του κράτους. Είναι, φυσικά, αυτή η κρίσιμη διαφορά που έκανε τη Συνθήκη του Μάαστριχτ μια τόσο σημαντική στιγμή στην ιστορία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης για τις χώρες που υιοθέτησαν το ενιαίο νόμισμα.

Νομοθετικό μονοπώλιο και συγκεντρωτισμός

Atlantico: Η πανδημία έδειξε ότι η Ευρώπη μπορεί να ασχολείται με θέματα, όπως η υγεία, στα οποία κανονικά είχε ελάχιστο προνόμιο a priori. Σε ποιο βαθμό η Ευρώπη γίνεται ολοένα και πιο σημαντική τα τελευταία 30 χρόνια, ακόμα και σε θέματα για τα οποία δεν είχε σκοπό να το κάνει;

Sébastien Cochard: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει την ασυναγώνιστη θεσμική εξουσία του μονοπωλίου της νομοθετικής πρωτοβουλίας, και αυτό από το 1957. Εκτός από την Επιτροπή, κανένα άλλο θεσμικό όργανο, κανένα κράτος- μέλος, δεν είναι σε θέση να προτείνει ένα ευρωπαϊκό κείμενο εναρμόνισης. Η πείρα δείχνει επίσης ότι, όσο ενθουσιώδη και αν είναι το Συμβούλιο ή το Κοινοβούλιο, το κείμενο που προτάθηκε αρχικά για συναπόφαση από την Επιτροπή υπέστη οριακές τροποποιήσεις κατά την τελική έγκρισή του. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει πάντα τη δυνατότητα να αποσύρει κατά τη διαδικασία νομοθετική πρόταση που θεωρεί ότι έχει «παραμορφωθεί» από το Συμβούλιο ή το Κοινοβούλιο.

Εξίσου σοβαρό, κάθε τομέας που ρυθμίζεται ήδη από ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να ρυθμιστεί μόνο με πρόταση της Επιτροπής: αυτός ο τομέας ξεφεύγει έτσι εντελώς από την εσωτερική νομοθετική πρωτοβουλία ενός κράτους μέλους. Ως εκ τούτου, το συμφέρον της Επιτροπής, προκειμένου να μεγιστοποιήσει την εξουσία της εις βάρος των κρατών μελών, είναι να προτείνει συνεχώς κείμενα εναρμόνισης τα οποία, εκ κατασκευής, πηγαίνουν πάντα προς την κατεύθυνση της ομοσπονδοποίησης. Ως θέμα αρχής, στόχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι πάντα η μείωση των εθνικών φραγμών. Ο στόχος αυτός συμπίπτει με το ενδιαφέρον των πολυεθνικών εταιρειών, ιδίως των αμερικανικών, που θέλουν να μπορούν να καλύπτουν ολόκληρη την ΕΕ από ένα μόνο σημείο εισόδου.

Ως εκ τούτου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να στερηθεί του μονοπωλίου της στη νομοθετική πρωτοβουλία.

Επί του παρόντος, βρισκόμαστε ακόμη στον αγωγό της μόνιμης αύξησης του νομοθετικού πεδίου που υπάγεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής, εις βάρος των κρατών μελών. Θα ήθελα να παραθέσω εδώ αυτό το νομοθετικό σχέδιο της Επιτροπής (υποστηριζόμενο ενεργά από τη Γαλλική Προεδρία, που ασχολείται με την ιδεολογία της ευρωπαϊκής ορμής και ως εκ τούτου έτοιμο να καταφέρει χτύπημα σε βάρος του εθνικού συμφέροντος) που σφετερίζεται το δικαίωμα επιβολής οικονομικών κυρώσεων κατά χωρών που «χρησιμοποίησαν εμπορικές πολιτικές για πολιτικούς σκοπούς». Μια τέτοια επέκταση των εξουσιών της Επιτροπής θα έδινε ουσιαστικά τέλος στην απαιτούμενη ομοφωνία όσον αφορά τις κυρώσεις της ΕΕ και, ως εκ τούτου, θα αφαιρούσε από τα κράτη το βέτο τους σε θέματα εξωτερικών υποθέσεων. Αυτή η μεγάλη επέκταση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής θα παραβίαζε σοβαρά τη διπλωματική μας κυριαρχία.

Christophe Bouillaud: Σε όλα τα θέματα που πραγματεύεται, η ΕΕ επεκτείνει τις παρεμβάσεις της μόνο όταν το προβλέπουν οι Συνθήκες. Ωστόσο, στη συντριπτική πλειοψηφία των δημοσίων πολιτικών, υπάρχει πλέον νομική δυνατότητα παρέμβασης, έστω και πολύ οριακά σε σχέση με την ουσία της υπό εξέταση δημόσιας πολιτικής. Τελικά, θα μπορούσαμε να αντιστρέψουμε την ερώτησή σας και να πούμε ότι η ΕΕ γίνεται πιο σημαντική σε όλα και ότι είναι προορισμένη να το κάνει σε όλα.

Το ίδιο σκεπτικό θα μπορούσε να εφαρμοστεί και στο διεθνές πλαίσιο. Γίνεται δύσκολο να βρεθεί μια δημόσια πολιτική όπου να μην υπάρχει κάποιο διεθνές πρότυπο προς σεβασμό. Η πανδημία του COVID-19 μας υπενθύμισε έτσι τον ρόλο του ΠΟΥ. Η διαφορά είναι ότι στο ευρωπαϊκό πλαίσιο υπάρχουν πιο πραγματικά δεσμευτικοί νόμοι για ένα κράτος μέλος της ΕΕ παρά στο διεθνές πλαίσιο.

Atlantico: Εχουν ευθύνη οι Γάλλοι πολιτικοί γι’ αυτή την κατάσταση; Θα μπορούσε ο μελλοντικός αρχηγός του κράτους, όποιος κι αν είναι, να πετύχει μια νέα ισορροπία δυνάμεων;

Sébastien Cochard: Οι Γάλλοι πολιτικοί, θα έλεγα μετά τον Ζισκάρ, τον υπουργό Οικονομικών του στρατηγού de Gaulle, ειδικά με την αριστερά στην εξουσία και τη στροφή στη λιτότητα το 1983, φέρουν πλήρη την ευθύνη για την αποβιομηχάνιση και τη φτωχοποίηση της Γαλλίας. Δεν φταίει η Γερμανία, οι ΗΠΑ ή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Οπως προαναφέρθηκε, η δουλεία είναι πάντοτε μόνο εθελοντική.

Ναι, ο μελλοντικός αρχηγός κράτους έχει όλα τα μέσα να εξισορροπήσει εκ νέου τις επιπτώσεις της ΕΕ στη Γαλλία. Απλώς, όπως είπε ο Paul Valéry, «πρέπει να θέλεις να θέλεις»… Επιλέγουμε τις μάχες μας και τις διεξάγουμε με αυτοπεποίθηση. Όλα είναι πιθανά, δεν υπάρχει μοιραίο, ούτε νομικό ούτε οικονομικό, όπως δείχνει η συνεχής καταπάτηση όλων των διατάξεων της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

Christophe Bouillaud: Όσο για τη σχέση στο μέλλον, στις επενδύσεις, στις δημόσιες δαπάνες με την ευρεία έννοια, όλα εξαρτώνται από τη βούληση του μελλοντικού Γάλλου Προέδρου. Πρέπει να συνεχίσουμε να κάνουμε την Ευρώπη μια δύναμη που δεν φείδεται δαπανών. Υπάρχει ένα παράθυρο ευκαιρίας και πρέπει να επιβάλουμε μια αλλαγή οπτικής.

Βασικά, αυτό για το οποίο θα μπορούσαμε να κατηγορήσουμε την Ευρώπη είναι να ενθάρρυνε τους πιο μέτριους εθνικούς ηγέτες να ακολουθήσουν τον απλούστερο τρόπο: περικοπές προϋπολογισμού, εξοικονομήσεις δεκάρων, καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων με το πρόσχημα της εξοικονόμησης χρημάτων κ.λπ…

Εν ολίγοις, οι Γάλλοι έχουν δίκιο που θέλουν να κρίνουν τη δράση του απερχόμενου Προέδρου κατά τις προεδρικές εκλογές, επειδή παραμένει υπεύθυνος για πολλές βασικές πτυχές της δημόσιας πολιτικής, και έχουν δίκιο να ελπίζουν σε μια αλλαγή μέσω αυτών των προεδρικών εκλογών. Η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ μπορεί να χρησιμοποιηθεί καλώς ή κακώς από τους εθνικούς ηγέτες σε μεγάλο αριθμό κρίσιμων τομέων για την καθημερινή ζωή του γαλλικού λαού. Δεν πρέπει να αποτελεί δικαιολογία για να μην κάνουμε τίποτα. Παραμένουμε ελεύθεροι να βελτιώνουμε χιλιάδες πτυχές της ζωής μας, αρκεί να επιλέγουμε αποτελεσματικούς και ορθολογικούς ηγέτες.

*Ο Sebastien Cochard είναι οικονομολόγος, πρώην ανώτερος υπάλληλος του υπουργείου Οικονομικών της Γαλλίας και ο Christophe Bouillaud, καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο Ινστιτούτο Πολιτικών Μελετών της Γκρενόμπλ.

**Η Ευρωπαϊκή Ενωση ξεκίνησε ως σχέδιο της ναζιστικής Γερμανίας κατά της ΕΣΣΔ (βλ. Αφίσα), και μισόν αιώνα μετά το σχέδιο ολοκληρώνεται – περιέργως; – υπό την κυριαρχία της Γερμανίας. Μόνο που τη θέση της παλιάς ΕΣΣΔ πήρε η Ρωσία! Η εκχώρηση του ονόματος «Μακεδονία» στα Σκόπια ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής κηδεμονίας που ασκεί η Γερμανία στη χώρα μας. (Περισσότερα στο Ανιχνεύσεις, ΕΕ: Ναζιστικό σχέδιο,αμερικανική η σφραγίδα).

***Εννοείται ότι αυτή η δυνατότητα δεν υπάρχει για την Ελλάδα. Ηδη, με τα Μνημόνια ο εθνικός πλούτος έχει υποθηκευτεί, οι κερδοφόροι παραγωγικοί τομείς περιήλθαν στα χέρια ξένων και, μετά την πανδημία, θα επανέλθει η λιτότητα.

Πηγή: https://artofuss.blog/2022/02/08/30-ans-apres-maastricht-quels-pouvoirs-garde-vraiment-un-president-de-la-republique-francais/

ΠΟΙΟΣ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ;

της Σύνταξης

Στις γιορτές δεν γίνονται καλέσματα. Όποιος θέλει, έρχεται να τιμήσει και να ευχηθεί στον εορτάζοντα.

Γιορτή κι η φετινή επέτειος των διακοσίων χρόνων από την Επανάσταση του ’21. Όποιος θέλει έρχεται. Κι έρχονται πολλοί. Αλλά έρχονται, μάλλον, όλοι τους χωρίς ευχές για το ανολοκλήρωτο 1821.

Από την μια είναι αυτοί που συγχαίρουν τους εαυτούς τους για την καταγωγή τους. Προφανώς άκομψη συμπεριφορά αλλά, μετά από τόση αυτοκατάκριση, κομματάκι συγγνωστή. Πίσω από τις επετειακές υπερβολές διακρίνεται, η λαχτάρα για λίγη περηφάνια. Δεν είμαστε δα και του πεταματού οι απόγονοι. Δεν είμαστε,δηλαδή, μόνο οι καρπαζοεισπράκτορες της διεθνούς χρηματοπιστωτικής μαφίας. Επιτέλους, είμαστε από καλή γενιά!

Κι από την άλλη οι χολωμένοι, οι κακότροποι που δεν χωράν στα ρούχα τους. Αυτοί που δεν χάνουν ευκαιρία να μεμφθούν τους βαλκάνιους επαρχιώτες και τα γουρουνοτσάρουχά τους. Αυτοί άλλωστε δίνουν τον τόνο εδώ και πολλές δεκαετίες, κάνοντας την τρίχα, τριχιά. Βρίσκουν μάλιστα τα πατήματά τους, διότι κι οι επαναστάτες άνθρωποι ήσαν και μάλιστα όχι αρκούντως διαφωτισμένοι.

Αλλά, διάολε, όταν πας σε γιορτή φοράς τα “καλά” σου και δεν μνημονεύεις τα κουσούρια του οικοδεσπότη. Λες ευχές κι όχι μπινελίκια. Και σε δεξιώνονται στο σαλόνι, όχι στο πλυσταριό.

Αυτά βέβαια ισχύουν για όσους έχουν στοιχειώδη αγωγή. Αλλά μέχρι τώρα τον τόνο δίνουν οι επιστημονικοφανείς απρέπειες, που στο όνομα των προκαταλήψεών τους, αποκαλύπτουν την αδυναμία αυτών που τις μετέρχονται να γιορτάσουν.

Διότι οι γιορτές θέλουν αγκαλιές και φιλιά. Θέλουν κεράσματα και τραγούδια. Θέλουν γιορταστές που δεν ξέμαθαν να πιάνονται χέρι με χέρι σε χορούς κυκλωτικούς. Έτσι αναπαύονται τα πεθαμένα μας και αγαλιούν τα ζωντανά μας.

Οι υπόλοιποι, αυτοί που δεν γεννήθηκαν σ’ αυτό τον τόπο αλλά έπεσαν από τους εκσυγχρονιστικούς ουρανούς, ας μας κάνουν την χάρη, να κρατήσουν την ξινίλα τους και να μείνουν στις μονιές τους. Να καθρεφτιστούν στις οθόνες τους και να διαλέξουν κάτι στο you-tube.

Τα γιουσουφάκια του Σουλτάνου

της Σύνταξης

Σιωπή λαλέουσα από την μεριά του πολιτικού κόσμου για την Επέτειο των Ιμίων. Κι αν ειπώθηκε προεκλογικά καμιά πατριωτική κουβέντα παραπάνω, νερό κι αλάτι τώρα. Και Πρέσπες παντού.

Το σημιτικό όραμα των συμβιβασμών πραγματοποιείται από την παράταξη που όσο κανείς άλλος εμπορεύθηκε την εθνικοφροσύνη. Καμία έκπληξη. Η Κύπρος, από την Ζυρίχη ακόμη, ήταν μακριά. Το επιβεβαιώσαμε το ’74 και το πιστοποιούμε σήμερα συνεχίζοντας να βγάζουμε στο τσακίρ κέφι ανακοινώσεις συμπαράστασης. Άλλωστε αυτές τζάμπα είναι. Και δεν τις παίρνει και κανείς στα σοβαρά. Κυβέρνηση κι αντιπολίτευση έχουν δώσει εξετάσεις κι έχουν αποδεχθεί όλους τους… συμμαχικούς σχεδιασμούς ‒ «οι Γερμανοί είναι φίλοι μας». Είναι ευαίσθητοι άνθρωποι οι σύμμαχοι. Ευαίσθητοι αλλά ψιλογκαβοί. Γι’ αυτό δεν βλέπουν στρατό κατοχής στην μεγαλόνησο, δεν βλέπουν το τελευταίο τείχος που χωρίζει ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, δεν βλέπουν τα νταηλίκια του Σουλτάνου. Βλέπουν διαπραγματεύσεις και συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Εμείς είμαστε για τα θελήματα. Άλλοι κάνουν τις δουλειές.

Κι είναι να μην τους ανοίξει η όρεξη. Διότι μετά την Κύπρο έρχεται το Αιγαίο και η Θράκη. Αυτό το ξέρουν όλοι αλλά κάνοντας ότι δεν το ξέρουν, νομίζουν ότι ο κατευνασμός θα λειτουργήσει αποτρεπτικά.

Κι αν δεν λειτουργήσει, εδώ που τα λέμε, τι είχανε, τι χάσανε στο κρατίδιο Αθηνών και Μυκόνου; Ποιος θα τους μαλώσει; Η φοβισμένη εικονική α-κοινωνησία; Ναι, θα βάλει τα απολυμασμένα πληκτρολόγιά της να κλάψουν.